ദൂരം ഒരു യുദ്ധതന്ത്രമാകുമ്പോൾ: റഷ്യയുടെ വികാസ ചരിത്രം

ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകൾ കൊണ്ട് ലോകത്തിന്റെ ചരിത്രഗതിയെത്തന്നെ സ്വാധീനിച്ച രാജ്യമാണ് റഷ്യ. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂപ്രദേശമായിട്ടും ഒരു പർവ്വതനിരയുടെ പോലും സംരക്ഷണമില്ലാതെ വെറും നിരപ്പായ ഒരു സമതലത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഭീതിയോടെ കഴിയേണ്ടി വന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കഥയാണിത്. ഭൂമിയുടെ എട്ടിലൊന്ന് ഭാഗം കൈവശമുള്ള ഈ രാജ്യം 11 ടൈം സോണുകളിലായി (സമയമേഖലകൾ) പടർന്നു കിടക്കുന്നു. റഷ്യയുടെ ഒരറ്റത്ത് സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ മറ്റേ അറ്റത്തുള്ളവർ ജോലി കഴിഞ്ഞ് ഉറങ്ങാൻ പോകുന്നു എന്നത് ആ രാജ്യത്തിന്റെ വിസ്തൃതിയുടെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു.

റഷ്യയുടെ ചരിത്രവും രാഷ്ട്രീയവും മനസ്സിലാക്കാൻ അവരുടെ ഭൂപടം പരിശോധിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഫ്രാൻസിൽ തുടങ്ങി റഷ്യയുടെ ഉറൽ പർവതനിരകൾ വരെ നീളുന്ന 'ഗ്രേറ്റ് യൂറോപ്യൻ പ്ലെയിൻ' (Great European Plain) എന്ന ഭീമാകാരമായ സമതലത്തിലാണ് റഷ്യയുടെ ഹൃദയഭാഗം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മലകളോ വലിയ താഴ്വരകളോ ഇല്ലാത്ത ഈ പ്രദേശം പ്രതിരോധത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് നെപ്പോളിയന്റെയോ ഹിറ്റ്‌ലറുടെയോ സൈന്യം ആക്രമിച്ചപ്പോൾ അവർക്ക് വലിയ തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ റഷ്യൻ അതിർത്തിക്കുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് ഈ ഭൂപ്രകൃതി കാരണമാണ്.

ഈ അരക്ഷിതാവസ്ഥയാണ് റഷ്യൻ ഭരണാധികാരികളെ 'സ്ട്രാറ്റജിക് ഡെപ്ത്' (Strategic Depth) അഥവാ തന്ത്രപരമായ ആഴം എന്ന സൈനിക തന്ത്രത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. പ്രകൃതിദത്തമായ അതിർത്തികൾ ഇല്ലെങ്കിൽ, രാജ്യം വികസിപ്പിച്ച് ദൂരം കൊണ്ട് ശത്രുവിനെ തളർത്തുക എന്നതായിരുന്നു ഇവരുടെ നയം. തലസ്ഥാനമായ മോസ്കോ ലക്ഷ്യമിട്ട് വരുന്ന ശത്രുക്കൾ ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ സഞ്ചരിച്ച് തളരുകയും, റഷ്യയിലെ കൊടും തണുപ്പിലും വിശപ്പിലും പെട്ട് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു റഷ്യയുടെ യുദ്ധതന്ത്രം. ഈ ദൂരത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള അന്വേഷണമാണ് റഷ്യയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യമാക്കി മാറ്റിയത്.

ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്നത്തെ ഉക്രൈനിലെ കിയവ് കേന്ദ്രമാക്കി രൂപംകൊണ്ട 'കീവൻ റസ്' (Kievan Rus) എന്ന കൊച്ചു കൂട്ടായ്മയിൽ നിന്നാണ് റഷ്യയുടെ ഉത്ഭവം. എന്നാൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കിഴക്ക് നിന്ന് വന്ന മംഗോളിയൻ സൈന്യം ഈ പ്രദേശത്തെ അടക്കിഭരിച്ചു. ഏകദേശം രണ്ട് നൂറ്റാണ്ട് നീണ്ടുനിന്ന ഈ ഭരണം റഷ്യൻ ജനതയുടെ മനസ്സിൽ വലിയൊരു ആഘാതം സൃഷ്ടിച്ചു. ചിതറിക്കിടക്കുന്ന നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ശത്രുക്കൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ കീഴടക്കാവുന്നതാണെന്നും അധികാരം ഒരാളുടെ കയ്യിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കണമെന്നും അവർ പഠിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് വോൾഗ, ഡോൺ തുടങ്ങിയ നദികളുടെ സാമീപ്യം കാരണം മോസ്കോ എന്ന നഗരം ശക്തിപ്പെടുന്നത്.

1550-കളിൽ ഇവാൻ ദി ടെറിബിൾ (നാലാം ഇവാൻ) 'സാർ' (Tsar) എന്ന പദവി സ്വീകരിച്ച് റഷ്യയെ ഒരു സാമ്രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. സാമ്പത്തികമായ ആവശ്യങ്ങളാണ് റഷ്യയെ കിഴക്കോട്ട് വികസിപ്പിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്. സൈബീരിയയിലെ വിശാലമായ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിരുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ രോമങ്ങൾ (Fur) അക്കാലത്ത് സ്വർണ്ണത്തോളം വിലയുള്ളതായിരുന്നു. 'സോഫ്റ്റ് ഗോൾഡ്' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ രോമക്കച്ചവടം തേടി റഷ്യൻ വ്യാപാരികളും പോരാളികളും സൈബീരിയ കടന്ന് 60 വർഷം കൊണ്ട് പസഫിക് സമുദ്രം വരെ എത്തി. അമേരിക്കക്കാർ തങ്ങളുടെ വൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് നീങ്ങിയതിനേക്കാൾ വേഗത്തിലാണ് റഷ്യക്കാർ കിഴക്കോട്ട് സഞ്ചരിച്ച് ഈ വലിയ ഭൂപ്രദേശം കൈക്കലാക്കിയത്.

ഇത്രയും വലിയ ഭൂപ്രദേശത്തെ ഒന്നിപ്പിച്ചു നിർത്തുക എന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. ഈ ദൂരത്തെ മറികടക്കാൻ റഷ്യ നിർമ്മിച്ചതാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ റെയിൽവേ ലൈനായ ട്രാൻസ്-സൈബീരിയൻ റെയിൽവേ. 1891-ൽ തുടങ്ങി 1916-ൽ പൂർത്തിയായ ഈ റെയിൽവേ ലൈൻ റഷ്യയുടെ ഏഷ്യൻ ഭാഗത്തെയും യൂറോപ്യൻ ഭാഗത്തെയും തമ്മിൽ യോജിപ്പിച്ചു. ഇതോടെ സൈബീരിയയിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം വർദ്ധിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ വലിപ്പം ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറുകയും ചെയ്തു.

റഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മറ്റൊരു പ്രധാന ലക്ഷ്യം 'ഐസ് കട്ടയാവാത്ത തുറമുഖം' (Warm-water port) നേടിയെടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ശൈത്യകാലത്ത് വടക്കൻ കടലുകളെല്ലാം മരവിക്കുന്നതിനാൽ റഷ്യയുടെ കപ്പലുകൾക്ക് പുറംലോകവുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. പീറ്റർ ദി ഗ്രേറ്റ് ബാൾട്ടിക് കടലിന് വേണ്ടിയും, കാതറിൻ ദി ഗ്രേറ്റ് കരിങ്കടലിന് (Black Sea) വേണ്ടിയും യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തിയത് ഈ ആവശ്യത്തിന് വേണ്ടിയായിരുന്നു. ഇന്നും റഷ്യയുടെ വിദേശനയത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഈ തുറമുഖങ്ങൾക്ക് മേലുള്ള നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യമാണ്.

1917-ലെ വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ (USSR) രൂപം കൊണ്ടപ്പോഴും റഷ്യയുടെ ഈ ഭീമാകാരമായ വലിപ്പത്തിന് മാറ്റമുണ്ടായില്ല. എന്നാൽ 1991-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ തകർന്നതോടെ 14 അയൽരാജ്യങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി. ഇത് റഷ്യയെ സംബന്ധിച്ച് തങ്ങളുടെ 'ബഫർ സോണുകൾ' (രണ്ട് ശക്തികൾക്കിടയിലുള്ള സംരക്ഷണ പ്രദേശം) നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന് തുല്യമായിരുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ സൈനിക സഖ്യമായ നാറ്റോ (NATO) തങ്ങളുടെ അതിർത്തിക്കടുത്ത് വരുന്നത് റഷ്യ ഇന്നും വലിയൊരു ഭീഷണിയായി കാണുന്നു. ഇന്നത്തെ ഉക്രൈൻ യുദ്ധത്തെയും ഈ സുരക്ഷാ ഭീഷണിയുടെയും ചരിത്രപരമായ അരക്ഷിതാവസ്ഥയുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം വിലയിരുത്താൻ.

റഷ്യയുടെ വലിപ്പം അവർക്ക് വലിയ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രകൃതിവാതകം, എണ്ണ, വജ്രം എന്നിവ സൈബീരിയയിലെ മണ്ണിലുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത്രയും വലിയൊരു രാജ്യം ഒരൊറ്റ കുടക്കീഴിൽ നിർത്തുക എന്നത് വലിയ ചിലവുള്ള കാര്യമാണ്. റെയിൽവേകളും പൈപ്പ് ലൈനുകളും റോഡുകളും ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകളോളം നിലനിർത്താൻ വലിയ തുക ആവശ്യമാണ്. റഷ്യയിലെ 80-ലധികം വംശീയ വിഭാഗങ്ങളെയും റിപ്പബ്ലിക്കുകളെയും ഒന്നിപ്പിച്ചു നിർത്താൻ ശക്തമായ ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഭരണകൂടം വേണമെന്ന് റഷ്യൻ ഭരണാധികാരികൾ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഭാവിയിൽ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കാരണം ആർട്ടിക് കടലിലെ മഞ്ഞുപാളികൾ ഉരുകുമ്പോൾ, ലോകത്തിലെ പുതിയ വ്യാപാര പാത തങ്ങളുടെ വടക്കൻ തീരങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുമെന്ന് റഷ്യ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. വലിപ്പം റഷ്യയ്ക്ക് ഒരേസമയം കരുത്തും ബാധ്യതയുമാണ്. ഭയത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ലോകത്തെ വിറപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയായി മാറിയ ഈ സാമ്രാജ്യം, തങ്ങളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പരിമിതികളെ ഇന്നും പ്രതിരോധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.