നന്മ മരമോ ബിസിനസ്സ് ബുദ്ധിയോ ?

ഇന്ന് ലോകം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് സാമ്പത്തികരംഗത്തെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു മാറ്റത്തിനാണ്. വിഭവങ്ങളും ഭൂമിയും ഫാക്ടറികളും അധികാരത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളായിരുന്ന പഴയ കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് മാറി, 'ശ്രദ്ധ' അഥവാ 'അറ്റൻഷൻ' (Attention) ഏറ്റവും മൂല്യമുള്ള വിനിമയവസ്തുവായി മാറുന്ന കാഴ്ചയാണിത്. ഇതിനെ 'അറ്റൻഷൻ ഇക്കോണമി' എന്ന് വിളിക്കാം. ഈ പുതിയ സാമ്പത്തിക ക്രമത്തെ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ച് ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യക്തിഗത ബിസിനസ് സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് കെട്ടിപ്പടുത്ത വ്യക്തിയാണ് ജിമ്മി ഡൊണാൾഡ്‌സൺ എന്ന മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റ്. കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ സമ്മാനങ്ങളും സ്വകാര്യ ദ്വീപുകളും ആഡംബര വാഹനങ്ങളും സൗജന്യമായി നൽകിക്കൊണ്ട്, എങ്ങനെയാണ് ഒരാൾ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ബിസിനസ് എഞ്ചിൻ നിർമ്മിച്ചതെന്ന് പരിശോധിക്കുന്നത് കൗതുകകരമാണ്.

പതിനൊന്ന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, അതായത് 2012 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്റർനെറ്റ് അധിഷ്ഠിത വിനോദരംഗം ഇന്നത്തെപ്പോലെ വ്യവസ്ഥാപിതമായിരുന്നില്ല. നിയമങ്ങളോ കൃത്യമായ ദിശാബോധമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു പരീക്ഷണശാലയായിരുന്നു അത്. വീഡിയോ ഗെയിം കളിക്കുന്നതും ലളിതമായ തമാശകൾ കാണിക്കുന്നതും മാത്രമായിരുന്നു അക്കാലത്തെ പ്രധാന രീതികൾ. തന്റെ ഉള്ളടക്കം ആളുകൾ കാണണമെങ്കിൽ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് ഇത്രയധികം പഠിച്ച മറ്റൊരു വ്യക്തി ലോകത്തുണ്ടാവില്ല. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ 'അൽഗോരിതം' (Algorithm) അഥവാ ഉള്ളടക്കങ്ങളെ തരംതിരിക്കുന്ന ഗണിതശാസ്ത്ര നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ പഠിച്ചു. ആളുകൾ ഒരു വീഡിയോയിൽ എത്ര സമയം ചിലവഴിക്കുന്നു, ഏതുതരം ചിത്രങ്ങളാണ് അവരെ ആകർഷിക്കുന്നത്, ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് അവർക്ക് വിരസത തോന്നുന്നത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം നിരന്തരം ഗവേഷണം നടത്തി. ഈ പഠനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് 'കാരുണ്യപ്രവർത്തനത്തെ' (Philanthropy) ഒരു പ്രധാന ഉള്ളടക്കമാക്കി മാറ്റുക എന്ന വിപ്ലവകരമായ ആശയം രൂപപ്പെട്ടത്.

സാധാരണഗതിയിൽ കാരുണ്യപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നത് ബിസിനസ്സുകൾക്ക് ലാഭത്തിന് ശേഷമുള്ള ഒരു സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത മാത്രമാണ്. എന്നാൽ മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റ് ഇതിനെ തന്റെ ബിസിനസ്സ് മോഡലിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പായി മാറ്റി. ഒരാൾക്ക് ഭക്ഷണം വാങ്ങി നൽകുന്നത് സഹായമാണെങ്കിൽ, അത് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് കാണാൻ പാകത്തിൽ ഒരു വൈകാരിക അനുഭവമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു കലയാണ്. ഇതിനെ വെറുമൊരു പ്രദർശനമായി കാണുന്നവർക്ക് തെറ്റി. ഇതിന് പിന്നിൽ വലിയൊരു മനഃശാസ്ത്രമുണ്ട്. മനുഷ്യസഹജമായ ജിജ്ഞാസയെയും സഹാനുഭൂതിയെയും അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ ഇന്ധനമാക്കി മാറ്റി. പണമോ വീടോ ലഭിക്കുമ്പോൾ ഒരാളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റം, കാണുന്നവരിലും വലിയ തോതിൽ വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു. ഈ വികാരം ജനങ്ങളെ വീഡിയോയുമായി കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുകയും അങ്ങനെ കൂടുതൽ വരുമാനം ഉണ്ടാക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

തന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളുടെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ലക്ഷക്കണക്കിന് തവണ ഒരേ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചും മണിക്കൂറുകളോളം ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ ഇരുന്നും മനുഷ്യന്റെ ക്ഷമയുടെ അതിരുകൾ പരീക്ഷിച്ചു. ഇത്തരം പ്രവൃത്തികൾ വിഡ്ഢിത്തമായി തോന്നാമെങ്കിലും, ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം പഠിച്ചത് 'അറ്റൻഷൻ സ്പാൻ' (Attention Span) അഥവാ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ കഴിവിനെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. 2017-ൽ തനിക്ക് ലഭിച്ച വലിയൊരു തുക ഒരു വീടില്ലാത്ത വ്യക്തിക്ക് നൽകിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഒരു പുതിയ പാത വെട്ടിത്തുറന്നു. ഇത് വെറുമൊരു വൈറൽ വീഡിയോ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വരാനിരിക്കുന്ന ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടിത്തറയായിരുന്നു. ഓരോ വീഡിയോയും ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം വിശകലനം ചെയ്തു. ഉദാഹരണത്തിന്, വീഡിയോകളുടെ തമ്പ്‌നെയിലുകളിൽ (Thumbnails) അദ്ദേഹം വരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. വായ തുറന്നുനിൽക്കുന്നതോ അത്ഭുതം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതോ ആയ ചിത്രങ്ങൾ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കത്തിലെ 'മിറർ ന്യൂറോണുകളെ' (Mirror Neurons) ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ വികാരം കാണുമ്പോൾ അത് നമ്മിലും സമാനമായ അനുഭവം ഉണ്ടാക്കുന്ന കോശങ്ങളാണിവ. ഇത് കാണുന്നവർക്ക് ആ വീഡിയോ കാണാനുള്ള പ്രേരണ നൽകുന്നു.

മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റിന്റെ വിജയരഹസ്യം അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത 'ഫ്ലൈ വീൽ' (Flywheel) മാതൃകയാണ്. മികച്ച വീഡിയോകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു, അത് വലിയ തോതിൽ ആളുകൾ കാണുന്നു, അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഭീമമായ വരുമാനം മുഴുവൻ അടുത്ത വീഡിയോയുടെ നിർമ്മാണത്തിനായി വീണ്ടും നിക്ഷേപിക്കുന്നു. സാധാരണ ഒരു വ്യക്തി ലാഭം സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം അത് തന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിന്റെ നിലവാരം വർദ്ധിപ്പിക്കാനാണ് ഉപയോഗിച്ചത്. ലക്ഷങ്ങൾ ചെലവിട്ട് നിർമ്മിക്കുന്ന ഓരോ വീഡിയോയും കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പരസ്യവരുമാനം നിക്ഷേപത്തേക്കാൾ പതിന്മടങ്ങായി മാറുന്നു. സ്ക്വിഡ് ഗെയിം (Squid Game) പോലുള്ള പരിപാടികൾ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിൽ പുനരാവിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അതിനായി ചെലവാക്കിയ കോടികൾ വെറുതെയായില്ല, മറിച്ച് അതൊരു വലിയ ബിസിനസ് വിജയമായി മാറി.

എന്നാൽ ഈ സാമ്രാജ്യം വെറുമൊരു ഡിജിറ്റൽ വീഡിയോകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. വീഡിയോകളിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഈ ഭീമമായ ജനശ്രദ്ധയെ അദ്ദേഹം സ്വന്തം ഉൽപ്പന്നങ്ങളിലേക്ക് വഴിതിരിച്ചുവിട്ടു. 'മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റ് ബർഗർ' എന്ന പേരിൽ തുടങ്ങിയ സംരംഭം ക്വാളിറ്റി നിയന്ത്രണത്തിലെ പോരായ്മകൾ കാരണം പ്രതിസന്ധിയിലായെങ്കിലും, അതിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വലിയൊരു പാഠം പഠിച്ചു. തുടർന്ന് വന്ന 'ഫീസ്റ്റബിൾസ്' (Feastables) എന്ന ചോക്ലേറ്റ് ബ്രാൻഡ് ഈ തെറ്റുകൾ തിരുത്തിക്കൊണ്ടുള്ളതായിരുന്നു. വിപണിയിലെ വമ്പൻ കമ്പനികൾ പരസ്യത്തിനായി കോടികൾ ചെലവാക്കുമ്പോൾ, തന്റെ ഓരോ വീഡിയോയും സ്വന്തം ബ്രാൻഡിന്റെ പരസ്യമായി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചു. ഇത് ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ വിപണനച്ചെലവ് ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കുകയും ലാഭം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഒരു വലിയ മീഡിയ നെറ്റ്‍വർക്കായി അദ്ദേഹം മാറി.

ശ്രദ്ധയുടെ ലോകത്ത് മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും വലിയ വെല്ലുവിളികൾ ഈ പാതയിലുണ്ട്. ഓരോ തവണയും മുൻപത്തേതിനേക്കാൾ മികച്ചതും വലുതുമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നത് വലിയ മാനസികവും സാമ്പത്തികവുമായ സമ്മർദ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, അൽഗോരിതങ്ങളിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ഏതൊരു ഡിജിറ്റൽ സംരംഭത്തെയും പോലെ മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റിനെയും ബാധിച്ചേക്കാം. എങ്കിലും, ജനശ്രദ്ധയെ എങ്ങനെ ഒരു ആസ്തിയായി (Asset) മാറ്റാം എന്ന് അദ്ദേഹം ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതന്നു. പഴയ കാലത്ത് ഭൂമിയോ സ്വർണ്ണമോ ആയിരുന്നു സമ്പത്തെങ്കിൽ, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അത് മനുഷ്യന്റെ ശ്രദ്ധയാണ്. ഈ ശ്രദ്ധയെ സർഗ്ഗാത്മകമായും ദീർഘവീക്ഷണത്തോടെയും ഉപയോഗിച്ചാൽ ഒരു വ്യക്തിക്ക് ലോകം മുഴുവൻ സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംരംഭകനാകാൻ കഴിയുമെന്ന് മിസ്റ്റർ ബീസ്റ്റ് തെളിയിക്കുന്നു. ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങിയ ഈ യാത്ര ഇന്ന് ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ബിസിനസ്സ് പരീക്ഷണമായി വളർന്നിരിക്കുകയാണ്.