കെട്ടുകാഴ്ചകളിലെ അന്യവൽക്കരണം: എന്തുകൊണ്ടാണ് നാം നമ്മെത്തന്നെ തിരിച്ചറിയാതെ പോകുന്നത്?

മനുഷ്യൻ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചും താൻ ആരാണെന്നതിനെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങിയ കാലം മുതൽക്കേ നേരിടുന്ന വലിയൊരു പ്രതിസന്ധിയാണ് സ്വയമറിയുക എന്നത്. പലപ്പോഴും കരിയർ, ഡിഗ്രികൾ, സമൂഹത്തിലുള്ള സ്ഥാനം, യാത്രകൾ, സമ്പാദ്യം എന്നിവയെല്ലാം ചേർത്തുവെച്ചാണ് ഒരാൾ തന്റെ ഐഡന്റിറ്റി അഥവാ വ്യക്തിത്വം നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്നത്. എന്നാൽ ബാഹ്യമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളോ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത ഒരു നിമിഷത്തിൽ ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ പലരിലും വല്ലാത്തൊരു ശൂന്യതയോ അസ്വസ്ഥതയോ അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. തന്നെക്കുറിച്ച് തനിക്കറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം വെറും കെട്ടുകാഴ്ചകളാണോ എന്ന ഭയത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകുന്നത്. മനശാസ്ത്രത്തിലും സാമൂഹിക ശാസ്ത്രത്തിലും ഇതിനെ ഒരു വ്യക്തിപരമായ പരാജയമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ മസ്തിഷ്കവും സമൂഹവും തമ്മിൽ നിരന്തരം നടത്തുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ പ്രക്രിയയുടെ സ്വാഭാവിക ഫലമായിട്ടാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്. നാം ആരാണെന്ന് നമുക്ക് കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം കുറ്റമല്ല, അതിന് പിന്നിൽ വ്യക്തമായ മനശാസ്ത്രപരമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്.

മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വ വികാസത്തെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച പ്രമുഖ മനശാസ്ത്രജ്ഞനായ റോബർട്ട് കീഗൻ വിഭാവനം ചെയ്ത 'ഡെവലപ്മെന്റൽ തിയറി' അഥവാ വ്യക്തിത്വ വികാസ സിദ്ധാന്തം ഇതിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്ന ഒന്നാണ്. മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നത് മുതൽ മരിക്കുന്നത് വരെ അവന്റെ ബോധമണ്ഡലം പല ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് വികസിക്കുന്നത്. ഇതിൽ പ്രധാനമായും രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളാണ് ഭൂരിഭാഗം മുതിർന്ന ആളുകളുടെയും ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. അതിലൊന്നാമത്തേതാണ് 'സോഷ്യലൈസ്ഡ് മൈൻഡ്' അഥവാ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മനസ്സ്. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ചിന്തകളും തീരുമാനങ്ങളും മൂല്യങ്ങളും പൂർണ്ണമായും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് അയാൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള സമൂഹമായിരിക്കും. കുടുംബം, സുഹൃത്തുക്കൾ, ജോലിസ്ഥലം, മതം അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്ന ഒരു വലിയ വ്യവസ്ഥിതിയാണ് ഇവിടെ വ്യക്തിത്വത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, താൻ എന്ത് വസ്ത്രം ധരിക്കണം, ഏത് ജോലി തിരഞ്ഞെടുക്കണം, ജീവിതത്തിൽ എന്തിനാണ് മുൻഗണന നൽകേണ്ടത് എന്നതെല്ലാം ഈ സാമൂഹിക മനസ്സ് ചുറ്റുമുള്ളവരെ നോക്കിയാണ് തീരുമാനിക്കുന്നത്. ഇവിടെ വ്യക്തി ഒരു സ്വതന്ത്ര സ്ഥാപനമല്ല, മറിച്ച് സമൂഹമെന്ന വലിയ യന്ത്രത്തിലെ ഒരു ചെറിയ പല്ല് മാത്രമാണ്.

ഈ സാമൂഹികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മനസ്സിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അത് എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരുടെ അംഗീകാരത്തിനായി ദാഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും എന്നതാണ്. ഇതിനെ മനശാസ്ത്രത്തിൽ 'എക്സ്റ്റേണൽ വാലിഡേഷൻ' അഥവാ ബാഹ്യമായ അംഗീകാരം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. കുട്ടിക്കാലം മുതൽക്കേ നമ്മൾ ജീവിക്കുന്നത് ഈ ഒരു വ്യവസ്ഥിതിയിലാണ്. പരീക്ഷയ്ക്ക് നല്ല മാർക്ക് വാങ്ങുമ്പോൾ മാതാപിതാക്കൾ നൽകുന്ന സ്നേഹവും, ജോലിയിൽ പ്രൊമോഷൻ കിട്ടുമ്പോൾ സഹപ്രവർത്തകർ നൽകുന്ന ആദരവും എല്ലാം നമ്മുടെ മനസ്സിനെ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിൽ പ്രോഗ്രാം ചെയ്തെടുക്കുന്നുണ്ട്. അതായത്, മറ്റുള്ളവർ നമ്മളെക്കുറിച്ച് എന്ത് വിചാരിക്കുന്നു എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് നമ്മൾ നമ്മുടെ സ്വന്തം മൂല്യം നിശ്ചയിക്കുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക തരം ബ്രാൻഡ് വാഹനം വാങ്ങുമ്പോഴോ, സമൂഹത്തിൽ ഉയർന്ന പദവികൾ അലങ്കരിക്കുമ്പോഴോ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉള്ളിൽ നിന്ന് വരുന്നതല്ല. മറിച്ച്, "നീ മിടുക്കനാണ്" എന്ന് സമൂഹം നമ്മളോട് വിളിച്ചുപറയുന്നത് കേൾക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന താല്ക്കാലികമായ ആശ്വാസം മാത്രമാണത്.

ഈ ബാഹ്യമായ ഡാറ്റകൾക്ക് മുകളിലാണ് മനുഷ്യൻ തന്റെ ഐഡന്റിറ്റി കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നത്. ഇതാണ് ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധിയുടെ കാതൽ. നമ്മൾ നമ്മളുടേതാണെന്ന് കരുതുന്ന പല അഭിപ്രായങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ മറ്റാരോ നമ്മുടെ മനസ്സിലേക്ക് നിക്ഷേപിച്ചവയായിരിക്കും. സമൂഹ മാധ്യമങ്ങളുടെ കടന്നുവരവോടെ ഈ അവസ്ഥ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായിട്ടുണ്ട്. ഓരോ നിമിഷവും നമ്മൾ എന്ത് ചിന്തിക്കണം, എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് അൽഗോരിതങ്ങളും ആൾക്കൂട്ടവുമാണ്. മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ തിളങ്ങുന്ന ഭാഗങ്ങൾ മാത്രം കണ്ട്, അതിനോട് സ്വന്തം ജീവിതത്തെ താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ അറിയാതെ തന്നെ ഒരു അപരന്റെ ജീവിതം ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഒരു നാടകത്തിലെ കഥാപാത്രം പോലെ, സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ ജീവിച്ചു കാണിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം നമ്മൾ ഓരോ വേഷങ്ങൾ കെട്ടിയാടുന്നു. ഈ വേഷപ്പകർച്ചകൾക്കിടയിൽ സ്വന്തം യഥാർത്ഥ മുഖം ഏതാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത വിധം മനുഷ്യൻ അന്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു പോകുന്നു.

എന്നാൽ റോബർട്ട് കീഗന്റെ സിദ്ധാന്ത പ്രകാരം മനുഷ്യന്റെ ബോധമണ്ഡലത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടമാണ് 'സെൽഫ് ഓഥറിങ് മൈൻഡ്' അഥവാ സ്വയം നിർമ്മിതമായ മനസ്സ്. തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കഥ എഴുതേണ്ടത് മറ്റാരുമല്ല, താൻ തന്നെയാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഈ ഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കം. ഇവിടെ വ്യക്തി ബാഹ്യമായ ശബ്ദങ്ങളെയും അഭിപ്രായങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്. മറിച്ച്, അവയെല്ലാം കേൾക്കുമ്പോഴും അന്തിമമായ തീരുമാനം എടുക്കാനുള്ള അധികാരം സ്വന്തം ഉള്ളിലെ മൂല്യങ്ങൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു. സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നതിന് പകരം, സ്വന്തം താല്പര്യങ്ങൾക്കും യുക്തിക്കും അനുസരിച്ച് ജീവിതത്തെ ക്രമീകരിക്കാൻ ഈ ഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യന് സാധിക്കുന്നു. ബാഹ്യമായ അംഗീകാരങ്ങൾക്ക് അപ്പുറം, സ്വന്തം മനസ്സാക്ഷിയോടും മൂല്യങ്ങളോടും നീതി പുലർത്താൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയാണിത്.

സാമൂഹിക മനസ്സിന്റെ കപ്പലിൽ നിന്നും സ്വയം നിർമ്മിത മനസ്സിന്റെ കരയിലേക്ക് എത്തുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല. അതിന് വലിയ തോതിലുള്ള മാനസികമായ അസ്വസ്ഥതകൾ നേരിടേണ്ടി വരും. പലരും ഈ അസ്വസ്ഥതയെ ഒരു മാനസിക ബലഹീനതയായി തെറ്റിദ്ധരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ വേദന നിങ്ങളുടെ പഴയ ചിന്താഗതികളും കെട്ടുകാഴ്ചകളും തകർന്നുപോകുന്നത് കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഒരു പാമ്പ് അതിന്റെ പഴയ ചട്ട ചെന്നി കളയുന്നത് പോലെ, പുതിയൊരു വ്യക്തിത്വത്തിലേക്ക് വളരുന്നതിന് മുൻപ് അനുഭവപ്പെടുന്ന സ്വാഭാവികമായ ഒരു പരിവർത്തന ഘട്ടമാണിത്. ഈ സമയത്ത് അനുഭവപ്പെടുന്ന ശൂന്യതയെ ഭയപ്പെടാതെ, അതിനെ വിലപ്പെട്ട ഒരു ഡാറ്റയായി സ്വീകരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. കാരണം, ആ ശൂന്യതയിലാണ് നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വ്യക്തിത്വം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.

ഇത്തരമൊരു മാറ്റം സാധ്യമാക്കണമെങ്കിൽ മനുഷ്യൻ ആദ്യം ശീലിക്കേണ്ടത് സ്വന്തം വികാരങ്ങളെയും പ്രതികരണങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കുക എന്നതാണ്. ജീവിതത്തിൽ ഒരു പ്രശ്നമുണ്ടാകുമ്പോഴോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ചോദ്യം അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വരുമ്പോഴോ ഉടനടി പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു ശീലമാണ് നമുക്കുള്ളത്. ഈ അടിയന്തിര പ്രതികരണങ്ങൾക്ക് ഇടയിൽ ഒരു ചെറിയ സമയപരിധി അഥവാ ഇടവേള ബോധപൂർവ്വം സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയണം. ആ നിശബ്ദമായ ഇടവേളയിലാണ് പുറത്തുനിന്നുള്ള സ്വാധീനങ്ങളില്ലാത്ത, നിങ്ങളുടേത് മാത്രമായ ഒരു സ്വതന്ത്ര ചിന്ത വളരാൻ തുടങ്ങുന്നത്. ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ നിന്നും ഉള്ളിലെ നിശബ്ദതയിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു പുറത്തുനിന്നും ഉള്ളിലേക്ക് മാറാൻ തുടങ്ങും. മനശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ ഇതിനെയാണ് 'സെക്യൂർ സെൻസ് ഓഫ് സെൽഫ്' അഥവാ സുരക്ഷിതമായ ആത്മബോധം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

നമ്മൾ ജീവിതത്തിൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടത് പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന ആത്മവിശ്വാസമല്ല, മറിച്ച് നമ്മളെത്തന്നെ കൃത്യമായി വായിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. സ്വന്തം വൈകാരികമായ ഡാറ്റകളെ വിശ്വസിക്കാനും, താല്ക്കാലികമായ താല്പര്യങ്ങളെയും ആഴത്തിലുള്ള മൂല്യങ്ങളെയും വേർതിരിച്ചു കാണാനും സാധിക്കുന്ന അവസ്ഥയെയാണ് 'സെൽഫ് ലെജിബിലിറ്റി' എന്ന് പറയുന്നത്. ഈ കഴിവ് ഒരിക്കലും വലിയ നേട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടോ സമൂഹത്തിന്റെ കൈയടി കൊണ്ടോ നേടിയെടുക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനായി വലിയ തയ്യാറെടുപ്പുകളൊന്നും ആവശ്യമില്ലാതെ, യാതൊരു സമ്മർദ്ദവുമില്ലാതെ നമ്മൾ സ്വയം പെരുമാറിയ ആ കൊച്ചു നിമിഷങ്ങളെ ഓർത്തെടുത്താൽ മാത്രം മതിയാകും. നമ്മൾ ഇത്രയും കാലം പുറത്ത് അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ യഥാർത്ഥ വ്യക്തി എവിടെയും ഒളിച്ചിരിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ ശബ്ദമില്ലാത്ത, നമ്മൾ നമ്മളായി മാത്രം ഇരിക്കുന്ന ആ നിശബ്ദ നിമിഷങ്ങളിൽ അവൻ എപ്പോഴും നമ്മുടെ കൂടെത്തന്നെയുണ്ട്. അത് തിരിച്ചറിയുന്നിടത്താണ് ഒരു മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്.