BYJU'sന് ഇതെന്തു പറ്റി

ഇന്ത്യൻ വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന ഒരു സ്ഥാപനം എങ്ങനെയാണ് അതിന്റെ തകർച്ചയിലേക്ക് നീങ്ങിയത് എന്നത് ആധുനിക ബിസിനസ് ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠങ്ങളിലൊന്നാണ്. നൂറുകോടിയിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള ഇന്ത്യയിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നത് വെറുമൊരു അറിവ് നേടൽ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള പ്രധാന ചവിട്ടുപടിയായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. മികച്ച കോളേജുകളിലെ പ്രവേശനവും ഉയർന്ന ശമ്പളമുള്ള ജോലിയും ലക്ഷ്യമിട്ട് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികൾ കഠിനമായ മത്സരപരീക്ഷകളെ നേരിടുന്നു. ഈ വലിയ ആവശ്യകതയെ മുൻനിർത്തിയാണ് രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ട്യൂഷൻ സെന്ററുകളും കോച്ചിംഗ് ക്ലാസുകളും സജീവമായത്. എന്നാൽ ഇവയെല്ലാം പലപ്പോഴും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പരിമിതികൾ ഉള്ളവയും ഗുണമേന്മയിൽ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങൾ പുലർത്തുന്നവയുമായിരുന്നു. ഈ വിടവിലേക്കാണ് കേരളത്തിലെ ഒരു തീരദേശ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നും അധ്യാപകരായ മാതാപിതാക്കളുടെ മകനായി വളർന്ന ബൈജു രവീന്ദ്രൻ എന്ന സംരംഭകൻ കടന്നുവരുന്നത്. ക്രിക്കറ്റ് കമന്ററി കേട്ട് സ്വയം ഇംഗ്ലീഷ് പഠിച്ചെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാമാന്യമായ പാഠ്യരീതികൾ സങ്കീർണ്ണമായ ആശയങ്ങളെ ലളിതവും ദൃശ്യപരവുമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ പ്രാപ്തിയുള്ളതായിരുന്നു. സാധാരണമായ കാണാപ്പാഠം പഠിക്കുന്ന രീതിക്ക് പകരം പഠനത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയാണ് അദ്ദേഹം പിന്തുടർന്നത്.

തന്റെ അധ്യാപന രീതികൾ ഒരു ക്ലാസ് മുറിയിലോ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങേണ്ടതല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം, 2011-ൽ തിങ്ക് ആൻഡ് ലേൺ പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചു. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സഹായത്തോടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് എവിടെയിരുന്നും ഏതു സമയത്തും പഠിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ഒരു ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഇതിന്റെ ഫലമായാണ് 'ബൈജൂസ് - ദ ലേണിംഗ് ആപ്പ്' രൂപപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ സ്മാർട്ട്ഫോണുകളുടെയും കുറഞ്ഞ നിരക്കിലുള്ള ഇന്റർനെറ്റിന്റെയും വ്യാപനം ഈ സംരംഭത്തിന് വലിയൊരു അടിത്തറ നൽകി. ഒരു വീഡിയോ ലൈബ്രറി എന്നതിലുപരി, ഓരോ വിദ്യാർത്ഥിയുടെയും പഠന വേഗതയും കഴിവും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവർക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പാഠഭാഗങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കുന്ന 'പേഴ്സണലൈസ്ഡ് ലേണിംഗ്' രീതി ഈ ആപ്പിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു. ആനിമേറ്റഡ് ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെയും ഇന്ററാക്ടീവ് ക്വിസുകളിലൂടെയും പഠനം രസകരമാക്കാൻ സാധിച്ചതോടെ ചെറിയ നഗരങ്ങളിലെ കുട്ടികൾക്കും മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസം പ്രാപ്തമായി.

ഒരു സംരംഭത്തിന്റെ മൂല്യം അതിന്റെ ഭാവി സാധ്യതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ബൈജൂസിന്റെ വളർച്ചാ സാധ്യതകൾ കണ്ടറിഞ്ഞ് ലോകപ്രശസ്തരായ നിക്ഷേപകർ പണമിറക്കാൻ തയ്യാറായി. ഒരു പുതിയ കമ്പനിയിൽ ഭാവിയിലെ ലാഭം ലക്ഷ്യമിട്ട് പണം നൽകുന്ന വ്യക്തികളെയോ സ്ഥാപനങ്ങളെയോ ആണ് നിക്ഷേപകർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഫേസ്ബുക്ക് സ്ഥാപകൻ മാർക്ക് സക്കർബർഗിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ചാൻ സക്കർബർഗ് ഇനിഷ്യേറ്റീവ് ബൈജൂസിൽ കോടിക്കണക്കിന് രൂപ നിക്ഷേപിച്ചതോടെ ഈ കമ്പനി ആഗോള ശ്രദ്ധ നേടി. സെക്വോയ ക്യാപിറ്റൽ, പ്രോസസ് തുടങ്ങിയ വമ്പൻ നിക്ഷേപകരുടെ വരവോടെ കമ്പനിയുടെ മതിപ്പുവില അഥവാ 'വാല്യുവേഷൻ' കുതിച്ചുയർന്നു. ഒരു കമ്പനിയുടെ നിലവിലെ ആസ്തിയും ഭാവിയിലെ വരുമാനവും മുൻനിർത്തി കണക്കാക്കുന്ന വിലയാണ് വാല്യുവേഷൻ. 2020-ലെ കോവിഡ് മഹാമാരി ലോകത്തെ നിശ്ചലമാക്കിയപ്പോൾ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ അടഞ്ഞുകിടന്നത് ഓൺലൈൻ പഠനത്തിന് വലിയ പ്രചാരം നൽകി. ആ സമയത്ത് പാഠഭാഗങ്ങൾ സൗജന്യമായി നൽകിയ ബൈജൂസിന്റെ തന്ത്രം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് പുതിയ ഉപയോക്താക്കളെ ആകർഷിച്ചു. ഇത് കമ്പനിയുടെ മൂല്യം ഏകദേശം 1.82 ലക്ഷം കോടി രൂപ എന്ന അവിശ്വസനീയമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി.

വിപണിയിലെ ആധിപത്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ബൈജൂസ് സ്വീകരിച്ച അതിവേഗ വിപുലീകരണ തന്ത്രങ്ങൾ പിന്നീട് തിരിച്ചടിയായി മാറി. തങ്ങളുടെ മേഖലയിലുള്ള മറ്റ് കമ്പനികളെ വലിയ തുക നൽകി വാങ്ങിക്കൂട്ടുന്ന രീതിയാണ് കമ്പനി പിന്തുടർന്നത്. മെഡിക്കൽ, എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോച്ചിംഗ് രംഗത്തെ പ്രമുഖരായ ആകാശ് എഡ്യൂക്കേഷണൽ സർവീസസിനെ എണ്ണായിരം കോടിയിലധികം രൂപയ്ക്ക് ഏറ്റെടുത്തത് ഓൺലൈൻ-ഓഫ്‌ലൈൻ വിദ്യാഭ്യാസ രീതികൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കാനായിരുന്നു. കുട്ടികളെ കോഡിംഗ് പഠിപ്പിക്കുന്ന വൈറ്റ് ഹാറ്റ് ജൂനിയർ പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെയും കമ്പനി സ്വന്തമാക്കി. ഇതിനൊപ്പം ഫിഫ ലോകകപ്പിന്റെയും ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെയും സ്പോൺസർഷിപ്പ് ഏറ്റെടുത്തതിലൂടെ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ ബ്രാൻഡായി മാറാൻ ബൈജൂസ് ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ഈ അമിതമായ വളർച്ചയും പണം ചിലവഴിക്കലും കമ്പനിയുടെ അടിത്തറയിൽ വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തുകയായിരുന്നു.

കമ്പനിയുടെ തകർച്ചയുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന് അതിന്റെ സാമ്പത്തിക സുതാര്യതയില്ലായ്മയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ നിയമപ്രകാരം ഓരോ കമ്പനിയും തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ കൃത്യമായി പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ടുകൾ സർക്കാരിന് നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു സ്വതന്ത്ര ഏജൻസി കമ്പനിയുടെ കണക്കുകൾ പരിശോധിക്കുന്നതിനെയാണ് 'ഓഡിറ്റ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ബൈജൂസ് തങ്ങളുടെ ഓഡിറ്റ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സമർപ്പിക്കുന്നതിൽ വർഷങ്ങളോളം കാലതാമസം വരുത്തി. ഒടുവിൽ പുറത്തുവന്ന റിപ്പോർട്ടുകളിൽ കമ്പനി വലിയ നഷ്ടത്തിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമായി. കൂടാതെ, വരുമാനം കണക്കാക്കുന്ന രീതിയിൽ കമ്പനി വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ നിക്ഷേപകരിൽ സംശയമുണ്ടാക്കി. മുൻകൂട്ടി ലഭിച്ച പണം ആ വർഷത്തെ ലാഭമായി കണക്കാക്കുന്നത് തെറ്റായ പ്രവണതയാണെന്ന് ഓഡിറ്റർമാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഇതോടെ കമ്പനിയുടെ യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി പുറംലോകം അറിഞ്ഞു.

വിൽപ്പന രീതികളിൽ ബൈജൂസ് സ്വീകരിച്ച അധാർമ്മികമായ സമീപനങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ വലിയ പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായി. സെയിൽസ് ഏജന്റുമാർക്ക് അസാധ്യമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നൽകുകയും, താഴ്ന്ന വരുമാനക്കാരായ കുടുംബങ്ങളെ പോലും വലിയ തുകയുടെ കോഴ്സുകൾ വാങ്ങാൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വന്നു. കുട്ടികളുടെ ഭാവി അപകടത്തിലാണെന്ന് മാതാപിതാക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തി ലോണുകൾ എടുക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന രീതി 'മിസ്സെല്ലിംഗ്' അഥവാ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ച് വിൽപ്പന നടത്തൽ എന്ന ഗണത്തിലാണ് വരുന്നത്. കോഴ്സുകൾ റദ്ദാക്കാനോ പണം തിരികെ വാങ്ങാനോ സാധിക്കാത്ത അവസ്ഥ വന്നതോടെ മാതാപിതാക്കൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ പരാതികൾ പങ്കുവെച്ചു. ഇത് വിദ്യാഭ്യാസ ദൗത്യം എന്ന നിലയിലുള്ള കമ്പനിയുടെ പ്രതിച്ഛായയെ സാരമായി ബാധിച്ചു.

പ്രതിസന്ധികൾ രൂക്ഷമായതോടെ 2023-ൽ കമ്പനിയുടെ ബോർഡ് അംഗങ്ങളും ഓഡിറ്ററായ ഡെലോയിറ്റും ഒരേസമയം രാജിവെച്ചു. ഒരു കമ്പനിയുടെ നയരൂപീകരണത്തിലും മേൽനോട്ടത്തിലും നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നവരാണ് ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ. പ്രധാന നിക്ഷേപകർ പിൻവാങ്ങുന്നത് കമ്പനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു. ഇതിനിടയിൽ അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ നിന്ന് എടുത്ത വലിയ തുകയുടെ വായ്പകൾ തിരിച്ചടയ്ക്കുന്നതിലും കമ്പനി വീഴ്ച വരുത്തി. വായ്പ നൽകിയവരുമായുള്ള നിയമപോരാട്ടങ്ങൾ ന്യൂയോർക്ക് കോടതികൾ വരെ നീണ്ടു. കമ്പനിയുടെ മൂല്യം 95 ശതമാനത്തിലധികം കുറഞ്ഞതോടെ നിക്ഷേപകർക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക നഷ്ടമുണ്ടായി. തുടർച്ചയായ പിരിച്ചുവിടലുകൾ കാരണം ആയിരക്കണക്കിന് ജീവനക്കാർക്ക് ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടു.

ബാഹ്യമായ ഘടകങ്ങളും ബൈജൂസിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് വേഗത കൂട്ടി. കോവിഡ് നിയന്ത്രണങ്ങൾ മാറി സ്കൂളുകൾ സജീവമായതോടെ ഓൺലൈൻ പഠനത്തിനുള്ള ആവശ്യം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. ആഗോളതലത്തിൽ പലിശനിരക്കുകൾ ഉയർന്നതോടെ നിക്ഷേപകർ പണം നൽകുന്നതിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ വരുത്തി. കൂടാതെ വിദേശനാണ്യ വിനിമയ ചട്ടങ്ങൾ ലംഘിച്ചുവെന്നാരോപിച്ച് കേന്ദ്ര ഏജൻസികൾ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചത് തിരിച്ചടിയായി. ഇന്ന് സ്വന്തം നിക്ഷേപകരുമായും വായ്പ നൽകിയവരുമായും നിയമയുദ്ധം നടത്തുന്ന ഒരു കമ്പനിയായി ബൈജൂസ് മാറി. ഒരു മികച്ച ആശയം എങ്ങനെ തെറ്റായ മാനേജ്‌മെന്റ് തീരുമാനങ്ങളിലൂടെയും ധാർമ്മികതയില്ലാത്ത വളർച്ചാ മോഹങ്ങളിലൂടെയും തകരാമെന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ഈ കേസ് സ്റ്റഡി. സാമ്പത്തിക അച്ചടക്കവും ഉപഭോക്താക്കളോടുള്ള സത്യസന്ധതയും ഒരു ബിസിനസിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് എത്രത്തോളം അത്യാവശ്യമാണെന്ന് ഈ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.