ചതുരംഗം: 1500 വർഷത്തെ ബൗദ്ധിക യാത്രയും ലോകത്തിന്റെ നെറുകയിലെത്തിയ ഇന്ത്യയും

നമ്മുടെ ഈ ചെറിയ പ്രപഞ്ചത്തിൽ എണ്ണിയാൽ തീരാത്തത്ര കാര്യങ്ങളുണ്ടെന്ന് നമ്മൾ കരുതുന്നുണ്ടാകാം. ആകാശത്തെ നക്ഷത്രങ്ങളെ നോക്കൂ, അതുമല്ലെങ്കിൽ കടൽതീരത്തെ മണൽത്തരികളെപ്പറ്റി ഒന്നു ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. ഇതെല്ലാം എണ്ണാൻ പോയാൽ നമ്മുടെ തലച്ചോറ് പോലും വിട്ടുപോയേക്കാം. എന്നാൽ ഞാൻ ഈ പറയാൻ പോകുന്നത് അതിലൊന്നും ഒതുങ്ങുന്ന കാര്യമല്ല. ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ആകെ നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാ ആറ്റങ്ങളെയും ഒന്ന് കൂട്ടിപ്പിടിച്ചാൽ, അത് ഏകദേശം പത്തിന്റെ പത്തിരുപത്തിയെട്ട് അറുപത് പൂജ്യങ്ങൾ ഇട്ട അത്രയും വലിയ സംഖ്യയാണെന്ന് വെക്കുക. അതായത് ഏകദേശം 10 ന്റെ അറുപത്തിരണ്ടാം പെരുപ്പം. എന്നാൽ, ചെസ്സ് എന്ന കളിയിൽ സാധ്യമായ ഗെയിമുകളുടെ എണ്ണത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടാൽ നിങ്ങൾ ശരിക്കും അമ്പരന്നുപോകും. അത് 10 ന്റെ നൂറ്റിഇരുപതാം പെരുപ്പമാണ്! ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ആറ്റങ്ങളുടെ എണ്ണത്തേക്കാൾ 10 ന്റെ മുപ്പത്തിയെട്ട് മടങ്ങ് അധികമാണ് ഈ ചെറിയൊരു ചെസ്സ് ബോർഡിലെ സാധ്യതകൾ എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതൊരു സാധാരണ കളിയാണെന്ന് ആർക്കാണ് വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയുക?

ഇങ്ങനെയൊരു മഹാവിസ്മയത്തെക്കുറിച്ച് നമ്മൾ പറയുമ്പോൾ, അതിലേക്ക് നമുക്ക് ഒരു ചെറിയ ഉദാഹരണം നോക്കാം. തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ചെന്നൈയിൽ ഒരു സാധാരണ സർജന്റെയും മൈക്രോബയോളജിസ്റ്റിന്റെയും മകനായി ജനിച്ച ആ കുട്ടി, തന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ ഒരു സമ്മർ ക്യാമ്പിൽ വെച്ചാണ് ആദ്യമായി ചെസ്സ് ബോർഡിന് മുന്നിൽ ഇരിക്കുന്നത്. വെറും ആറ് വർഷത്തെ കഠിനാധ്വാനത്തിന് ശേഷം അവൻ ഗ്രാൻഡ്മാസ്റ്റർ പദവിയിലേക്കുയർന്നു. അവിടെയും തീർന്നില്ല, പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ലോക ചെസ്സ് ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ലോക ചാമ്പ്യനായി അവൻ പേരെടുത്തു. അതാണ് ദൊമ്മരാജു ഗുകേഷ്. നമ്മൾ ഇന്ന് ഈ കാണുന്ന അതിശയകരമായ ചെസ്സ് എന്ന കളി, ഗുകേഷിന്റെ സ്വന്തം നാടായ ഈ ഭാരതമണ്ണിൽ, ഏകദേശം ആയിരത്തഞ്ഞൂറ് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഉത്ഭവിച്ചതാണ് എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ ഉള്ള ഒരു അഭിമാനമുണ്ടല്ലോ, അത് പറഞ്ഞറിയിക്കാൻ കഴിയില്ല. സത്യത്തിൽ, നമ്മുടെ ഈ കഥയുടെ തുടക്കം അവിടെ നിന്നാണ്.

ഈ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത് യൂറോപ്പിൽ നിന്നോ, അല്ലെങ്കിൽ ചെസ്സ് ബോർഡിലെ രാജാവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ഷാ' എന്ന വാക്ക് നമുക്ക് തന്ന പേർഷ്യയിൽ നിന്നോ അല്ല. നമ്മൾ ഇതിന്റെ വേരുകൾ തേടി കുറച്ചുകൂടി പിന്നിലേക്ക് പോകണം. സമയം ആറാം നൂറ്റാണ്ട്, സ്ഥലം ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം. ലോകത്തിന് പൂജ്യവും, ഡെസിമൽ സിസ്റ്റവും, ഉന്നതതലത്തിലുള്ള ബീജഗണിതവും, പൈയുടെ കൃത്യമായ മൂല്യവും, സൂര്യനാണ് സൗരയൂഥത്തിന്റെ കേന്ദ്രം എന്ന തിയറിയും നൽകിയ അതേ അസാധാരണ ബുദ്ധിജീവികൾ തന്നെയായിരുന്നു ഈ ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ കളി കണ്ടുപിടിച്ചതും. ഇതൊരു വെറും യാദൃശ്ചികതയല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ പൂർവ്വികരുടെ അതീവ തീക്ഷ്ണമായ ചിന്താശക്തിയുടെ പ്രതിഫലനം തന്നെയാണ്. അന്നത്തെ ആ കളിയുടെ പേര് 'ചതുരംഗം' എന്നായിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തിൽ അതിനർത്ഥം സൈന്യത്തിന്റെ നാല് വിഭാഗങ്ങൾ എന്നാണ്. അതായത് അഷ്ടപദ എന്ന് വിളിച്ചിരുന്ന എട്ടേ ഗുണം എട്ട് (8×8) ബോർഡിൽ, നമ്മുടെ പഴയകാല ഇന്ത്യൻ യുദ്ധമുറകളെ കൃത്യമായി അനുകരിക്കുന്ന ഒരു സ്ട്രാറ്റജിക് സിമുലേഷൻ ആയിരുന്നു അത്.

ഏതൊക്കെയാണ് ആ നാല് സൈനിക വിഭാഗങ്ങൾ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, അത് നമ്മുടെ ഇന്നത്തെ കരുക്കളിൽ വളരെ വ്യക്തമായി കാണാം. ബിഷപ്പ് എന്നത് നമ്മുടെ പഴയകാല ആനപ്പടയാണ്, ഏത് കോണിലൂടെയും ശത്രുനിരകളെ തകർക്കാൻ കഴിവുള്ളവർ. റൂക്ക് എന്നത് രഥങ്ങളാണ്, നേർരേഖയിൽ അതിവേഗം പാഞ്ഞുനടന്ന് ആക്രമിക്കുന്നവർ. നൈറ്റ് എന്നത് നമ്മുടെ കുതിരപ്പടയാണ്, തടസ്സങ്ങളെ ചാടിക്കടന്ന് 'എൽ' (L) ഷേപ്പിൽ ശത്രുവിനെ തകർക്കുന്നവർ. പിന്നെ നമ്മുടെ അടിസ്ഥാന പടയാളി, അതാണ് പോൺ. ചുരുക്കത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, യുദ്ധക്കളത്തിലെ ഓരോ സൂക്ഷ്മമായ നീക്കങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ച്, അതിനെ ഒരു ചെറിയ ബോർഡിലേക്ക് ചുരുക്കിയെടുത്തതാണ് നമ്മുടെ ചതുരംഗം. ഇതൊരു വിനോദത്തിന് വേണ്ടി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളെയും ചിന്താശേഷിയെയും മൂർച്ച കൂട്ടാൻ ഡിസൈൻ ചെയ്ത ഒരു ബൗദ്ധിക പരീക്ഷണശാലയായിരുന്നു അത്.

പിന്നീട് ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ഈ ചതുരംഗം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പേർഷ്യയിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. അവർ അതിനെ ഷത്രഞ്ജ് എന്ന് വിളിച്ചു. അവിടെ നിന്നാണ് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലെ ലോകപ്രശസ്തമായ ചെക്ക്മേറ്റ് എന്ന വാക്ക് ഉത്ഭവിച്ചത്. പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ രാജാവ് എന്നാൽ ഷാ എന്നാണ്. ഒരു കളിക്കാരൻ ശത്രുരാജാവിന് ഭീഷണി നൽകുമ്പോൾ ഷാ എന്ന് വിളിക്കും. ഒടുവിൽ രക്ഷപ്പെടാൻ വഴികളില്ലാതാകുമ്പോൾ ഷാ മാറ്റ് എന്ന് പറയും, അതായത് രാജാവ് നിസ്സഹായനാണ് എന്ന്. ഇതാണ് കാലക്രമേണ ചെക്ക്മേറ്റ് ആയി മാറിയത്. തുടർന്ന് ഇത് ഇസ്ലാമിക ലോകത്തേക്ക് പടരുകയും, അവിടെ വെച്ച് ചെസ്സ് ഒരു വലിയ ബൗദ്ധിക അച്ചടക്കമായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അൽ-അദ്ലി എന്നൊരാൾ ചെസ്സ് സ്ട്രാറ്റജികളെക്കുറിച്ച് ആദ്യത്തെ പുസ്തകം വരെ എഴുതി. അങ്ങനെ എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മൂറിഷ് അധിനിവേശത്തിലൂടെ അത് സ്പെയിനിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് യൂറോപ്പിലെമ്പാടും പടർന്നു.

എന്നാൽ പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്പ് ഈ കളിയെ അടിമുടി മാറ്റിമറിച്ചു. അന്ന് ബോർഡിൽ ഏറ്റവും ദുർബലമായിരുന്ന മന്ത്രി അഥവാ രാജ്ഞി, പെട്ടെന്ന് തന്നെ ഏറ്റവും ശക്തമായ കരുവാക്കി മാറി. അതായത് ഏത് ദിശയിലേക്കും എത്ര ദൂരത്തേക്കും സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു കരു. കാസ്റ്റിലിലെ ഇസബെല്ല ഒന്നാമനെ പോലെയുള്ള ശക്തരായ യൂറോപ്യൻ രാജ്ഞിമാരുടെ സ്വാധീനം ഇതിന് പിന്നിലുണ്ടെന്ന് പല ചരിത്രകാരന്മാരും പറയുന്നു. അതുപോലെ പോണുകൾക്ക് രണ്ട് കള്ളി മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചു, എൻ പാസ്സന്റ്, കാസ്ലിംഗ് തുടങ്ങിയ നിയമങ്ങളും വന്നു. അങ്ങനെ ഏകദേശം 1500 വർഷത്തെ നീണ്ട പ്രയാണത്തിലൂടെ, ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിലെ വാർ റൂമുകളിൽ തുടങ്ങിയ കളി ഇന്ന് കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഡിജിറ്റൽ സ്ക്രീനുകളിൽ കളിക്കുന്ന ചെസ്സായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇത്രയും കാലമായി മുറിയാതെ തുടരുന്ന ഒരേയൊരു ചരിത്രരേഖ കൂടിയാണിത്! [CONTINUE]