ഇൻസ്റ്റാഗ്രാമും തലച്ചോറിന്റെ കെണികളും: നമ്മൾ തോറ്റുപോയെന്ന് തോന്നുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

നിങ്ങൾ ആലോചിച്ചു നോക്കൂ, വളരെ ശാന്തമായി കടന്നുപോകുന്ന ഒരു സാധാരണ സായാഹ്നം. വലിയ പ്രശ്നങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ നിങ്ങൾ വീട്ടിലിരുന്ന് ചായ കുടിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ജോലിയൊക്കെ കഴിഞ്ഞ് വെറുതെ കട്ടിലിൽ കിടക്കുന്നു. ആ സമയത്ത് നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തോട് നിങ്ങൾക്ക് വലിയ പരാതിയോ സങ്കടമോ ഒന്നുമില്ല. അപ്പോഴാണ് യാതൊരു ഉദ്ദേശവുമില്ലാതെ വെറുതെ ഫോണെടുത്ത് ഒരു അഞ്ച് മിനിറ്റ് നേരം ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം തുറന്നു നോക്കുന്നത്. വിരലുകൾ വേഗത്തിൽ മുകളിലേക്ക് സ്ക്രോൾ ചെയ്തു തുടങ്ങുന്നു. പെട്ടെന്നാണ് ഉള്ളിൽ വല്ലാത്തൊരു ഭാരം വന്നു നിറയുന്നത്. തൊട്ടുമുമ്പ് വരെ തോന്നാതിരുന്ന ഒരു അരക്ഷിതാവസ്ഥ, അല്ലെങ്കിൽ ജീവിതത്തിൽ താൻ വല്ലാതെ പിന്നിലായിപ്പോയി, താനൊരു വലിയ പരാജയമാണ് എന്നൊരു വിചിത്രമായ തോന്നൽ മനസ്സിനെ വരിഞ്ഞു മുറുക്കുന്നു. ഇവിടെ എന്താണ് ശരിക്കും മാറിയത് എന്ന് ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? നിങ്ങളുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലെ പണം ആ അഞ്ച് മിനിറ്റ് കൊണ്ട് കുറഞ്ഞുപോയോ? ഇല്ല, അത് പഴയതുപോലെ തന്നെയുണ്ട്. നിങ്ങളുടെ ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടോ? ഇല്ല. നിങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങളിലോ, നിങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന വീടിനോ, എന്തിനേറെ കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്ന നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിനോ മുഖത്തിനോ വല്ല മാറ്റവും വന്നോ? ഒന്നുമില്ല, എല്ലാം പഴയതുപോലെ തന്നെയുണ്ട്. ഭൗതികമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒരു കടുകുമണി തൂക്കം മാറ്റം പോലും വന്നിട്ടില്ല. പക്ഷേ മാറിയത് ഒരൊറ്റ കാര്യമാണ്: ആ നിമിഷം നിങ്ങൾ സ്വയം അളക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച ആ അളവുകോൽ, അല്ലെങ്കിൽ ആരുമായാണോ സ്വയം താരതമ്യം ചെയ്തത് ആ വ്യക്തി. ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ കാര്യം എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയതായി ഒരു വിവരം പോലും തരാതെ തന്നെ, നിങ്ങളെ നിഷ്കരുണം തകർക്കാനും ഒരു പരാജയമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കാനും ഈ ഒരൊറ്റ താരതമ്യത്തിന് സാധിക്കും എന്നതാണ്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, നമ്മെ ഇത്രയധികം വേദനിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഏർപ്പാട് നമ്മുടെ സ്വന്തം തലച്ചോറ് എന്തിനാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്?

നമുക്ക് ഇതിന്റെ പിന്നിലെ സയൻസും മനശാസ്ത്രവും ഒന്ന് പരിശോധിക്കാം. 1954-ൽ പ്രശസ്ത മനശാസ്ത്രജ്ഞനായ ലിയോൺ ഫെസ്റ്റിംഗർ ഒരു വിപ്ലവകരമായ ആശയം മുന്നോട്ട് വെച്ചു: സോഷ്യൽ കമ്പാരിസൺ തിയറി അഥവാ സാമൂഹിക താരതമ്യ സിദ്ധാന്തം. മനുഷ്യർക്ക് എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ കഴിവുകളും നിലപാടുകളും സ്വയം വിലയിരുത്താനുള്ള അദമ്യമായ ഒരു ത്വരയുണ്ട് എന്ന് അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. പക്ഷേ ഇവിടെ ഒരു വലിയ പ്രശ്നമുണ്ട്. ചൂട് അളക്കാൻ തെർമോമീറ്ററുണ്ട്, നീളം അളക്കാൻ സ്കെയിലുണ്ട്. എന്നാൽ ബുദ്ധിശക്തി, സൗന്ദര്യം, വിജയം, അല്ലെങ്കിൽ ജീവിതത്തിലെ സംതൃപ്തി എന്നിവ അളക്കാൻ പ്രകൃതിയിൽ സാർവ്വത്രികമായ ഒരു അളവുകോലുമില്ല. അപ്പോൾ ഒരു മനുഷ്യൻ താൻ മികച്ചതാണോ മോശമാണോ എന്ന് എങ്ങനെ അറിയും? അതിനായി തലച്ചോറ് സ്വാഭാവികമായും വശങ്ങളിലേക്ക്, അതായത് ചുറ്റുമുള്ള മറ്റ് മനുഷ്യരിലേക്ക് നോക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ നോക്കി സ്വയം അളക്കുന്ന ഈ പ്രക്രിയയെയാണ് അദ്ദേഹം സോഷ്യൽ കമ്പാരിസൺ എന്ന് വിളിച്ചത്.

യഥാർത്ഥത്തിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുക എന്നത് ഒരിക്കലും ഒരു മാനസിക വൈകല്യമോ തെറ്റോ ആയിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നമ്മുടെ പൂർവ്വികർക്ക് ജീവൻ നിലനിർത്താൻ പ്രകൃതി നൽകിയ വളരെ പ്രാചീനമായ ഒരു അതിജീവന തന്ത്രമായിരുന്നു അത്. അമ്പതോ നൂറോ പേരടങ്ങുന്ന ചെറിയ ആദിമ ഗോത്രങ്ങളിൽ മനുഷ്യർ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്ന് ചിന്തിച്ചു നോക്കൂ. ആ കാട്ടിൽ ജീവൻ നിലനിർത്തണമെങ്കിൽ കൂട്ടത്തിൽ ആരാണ് കൂടുതൽ ശക്തൻ, ആർക്കാണ് കൂടുതൽ വേട്ടയാടാൻ കഴിയുന്നത്, ആർക്കാണ് കൂടുതൽ ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നത്, ആരാണ് പിന്നിലായിപ്പോകുന്നത് എന്നൊക്കെ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടിയിരുന്നു. കാരണം കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുക എന്നാൽ അക്കാലത്ത് നേരിട്ടുള്ള മരണം എന്നായിരുന്നു അർത്ഥം. അതുകൊണ്ട് തന്റെ സ്ഥാനം എവിടെയാണെന്ന് അറിയുന്നത് അന്നത്തെ അതിജീവനത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമായിരുന്നു.

പക്ഷേ പ്രശ്നം തുടങ്ങുന്നത് എവിടെയാണെന്ന് വെച്ചാൽ, ആ പ്രാചീനമായ തലച്ചോറിനെ നിങ്ങൾ ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലേക്ക് വലിച്ചിടുമ്പോഴാണ്. ആദിമ മനുഷ്യന് താരതമ്യം ചെയ്യാൻ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നത് ആകെ അമ്പതോ നൂറോ മനുഷ്യർ മാത്രമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന്, ഓരോ സെക്കൻഡിലും ലോകത്തിന്റെ ഏതോ കോണിലുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ അതിഗംഭീരമായ ജീവിതങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം ഫീഡിലേക്ക് ആ പാവം തലച്ചോറിനെ കൊണ്ടുവെക്കുമ്പോൾ അവിടെ വലിയൊരു പൊരുത്തക്കേട് സംഭവിക്കുന്നു. ആ ചേർച്ചയില്ലായ്മ നമ്മെ ഒരു മാനസിക കെണിയിൽ കൊണ്ടുചാടിക്കുന്നു: ആദ്യം താരതമ്യം വരുന്നു, തുടർന്ന് തനിക്ക് പോരായ്മകളുണ്ടെന്ന അപകർഷതാബോധം വരുന്നു, വിചിത്രമെന്നു പറയട്ടെ, ആ മോശം തോന്നലിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ വീണ്ടും അതേ സ്ക്രീനിലേക്ക് തന്നെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഏത് കാര്യമാണോ നമ്മെ വേദനിപ്പിക്കുന്നത്, അതേ കാര്യം തന്നെ ആ വേദന മറക്കാനുള്ള വഴിയായി മാറുന്ന ഒരു വിഷമവൃത്തം.

ഫെസ്റ്റിംഗർ പറഞ്ഞതുപോലെ, മറ്റുള്ളവരെ നോക്കുന്നത് എപ്പോഴും ദോഷകരമാകണമെന്നില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു വിദ്യാർത്ഥി മറ്റൊരു മിടുക്കനായ വിദ്യാർത്ഥി കണക്ക് ചെയ്യുന്നത് നോക്കിനിൽക്കുമ്പോഴോ, ഒരു തുടക്കക്കാരൻ ഒരു വിദഗ്ദ്ധന്റെ ജോലി കണ്ടു പഠിക്കുമ്പോഴോ, അവിടെ താരതമ്യം നടക്കുന്നത് പുതിയ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനാണ്. ഞാൻ എവിടെയാണ് നിൽക്കുന്നത്, എനിക്ക് എവിടം വരെ എത്താൻ കഴിയും, എന്തൊക്കെ കാര്യങ്ങളാണ് മെച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ആരോഗ്യകരമായ ഒരു വഴിയാണത്. എന്നാൽ ഇതേ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അപകടകരമായ മറ്റൊരു വശമുണ്ട്. അവിടെ താരതമ്യം അറിവ് നേടാനുള്ള വഴിയല്ലാതായി മാറുകയും, പകരം സ്വന്തം ആത്മാഭിമാനത്തിന് നേരെയുള്ള ഒരു ക്രൂരമായ വിധിയെഴുത്തായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഫെസ്റ്റിംഗറിന്റെ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് ഈ താരതമ്യം രണ്ട് ദിശകളിലാണ് നടക്കുന്നത്. ഒന്ന്, അപ്‌വേർഡ് കമ്പാരിസൺ അഥവാ മുകളിലേക്കുള്ള താരതമ്യം. നമ്മളേക്കാൾ കൂടുതൽ പണമുള്ള, കൂടുതൽ സൗന്ദര്യമുള്ള, അല്ലെങ്കിൽ വലിയ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ച ഒരാളിലേക്ക് നോക്കുമ്പോഴാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഇത് നമ്മെ പ്രചോദിപ്പിച്ചേക്കാം എങ്കിലും, ഭൂരിഭാഗം സമയത്തും ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത് കടുത്ത അസൂയയും നിരാശയുമാണ്. രണ്ടാമത്തേത്, ഡൗൺവേർഡ് കമ്പാരിസൺ അഥവാ താഴോട്ടുള്ള താരതമ്യം. നമ്മളേക്കാൾ മോശം അവസ്ഥയിലുള്ള ഒരാളെ നോക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അത്ര മോശമല്ലല്ലോ എന്നൊരു ആശ്വാസം താൽക്കാലികമായി നമ്മുടെ മനസ്സിന് ലഭിക്കുന്നു. മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഈ രണ്ട് താരതമ്യങ്ങൾക്കും ഒരു അതിരുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ആധുനിക സോഷ്യൽ മീഡിയ ആ അതിരുകളെല്ലാം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ഇന്ന് നമ്മുടെ ഫോണിലെ സ്ക്രീനിൽ കോടീശ്വരന്മാരും, ഫിറ്റ്നസ് മോഡലുകളും, സിനിമാതാരങ്ങളും, നമ്മുടെ പഴയ സഹപാഠികളും, എന്തിന് തീർത്തും അപരിചിതരായ മനുഷ്യർ പോലും ഒരേ നിരയിലാണ് വരുന്നത്.

ഇതിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചതി എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, ഇൻസ്റ്റാഗ്രാം ഒരിക്കലും ആളുകളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം കാണിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. അത് കാണിക്കുന്നത് വളരെ ശ്രദ്ധയോടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത, ആൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഫിൽട്ടറുകളെ അതിജീവിച്ച ചില തിളങ്ങുന്ന നിമിഷങ്ങൾ മാത്രമാണ്. നിങ്ങൾ ആലോചിച്ചു നോക്കൂ, ഒരു മനുഷ്യന്റെ സാധാരണ ചൊവ്വാഴ്ചയിലെ ബോറടിയോ, ഓഫീസിലെ ചീത്തവിളിയോ, ട്രാഫിക്കിലെ കിടപ്പോ, പരാജയപ്പെട്ട ഒരു ഇന്റർവ്യൂവോ ആരും വൈറൽ റീൽ ആക്കാറില്ല. ആരും വിഷാദത്തോടെ മുറിയിലിരിക്കുന്നതിന് സിനിമകളിലെപ്പോലെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം കൊടുക്കാറില്ല. ജീവിതത്തിലെ സാധാരണ നിമിഷങ്ങളും സങ്കടങ്ങളും പൂർണ്ണമായി എഡിറ്റ് ചെയ്തു മാറ്റപ്പെടുകയും, ഏറ്റവും മികച്ച വിനോദയാത്രകളും ചിരികളും മാത്രം ബാക്കിയാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഗണിതശാസ്ത്രപരമായ അനീതി എത്ര വലുതാണെന്ന് നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഒരു വശത്ത് നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതമുണ്ട്. അതിൽ മുഴുവൻ സമയത്തെയും അനുഭവങ്ങളുണ്ട് — രാവിലെ എഴുന്നേൽക്കാൻ തോന്നാത്ത മടി, ജോലിയുടെ സ്ട്രെസ്സ്, കുടുംബത്തിലെ അസ്വസ്ഥതകൾ, മുഖത്തെ മുഖക്കുരു, ബോറടിക്കുന്ന ഇരുപത് മണിക്കൂറുകൾ, അതിനിടയിൽ മിന്നിമറയുന്ന ഒന്നോ രണ്ടോ നല്ല നിമിഷങ്ങൾ. ഇതാണ് നിങ്ങളുടെ ഡാറ്റാസെറ്റ്. മറുവശത്തോ? മറ്റൊരു വ്യക്തി കടന്നുപോകുന്നതും കൃത്യമായി ഇതേപോലുള്ള സങ്കടങ്ങളിലൂടെയും സ്ട്രെസ്സിലൂടെയുമാണ്. പക്ഷേ അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ആ ആകർഷകമായ ഒരൊറ്റ സെക്കൻഡ് മാത്രമേ പുറത്തേക്ക് വരുന്നുള്ളൂ. ഒരു സിനിമയുടെ മുഴുവൻ ഷൂട്ടിംഗും അതിന്റെ അണിയറയിലെ കഷ്ടപ്പാടുകളും കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരാൾ, മറ്റൊരു സിനിമയുടെ പതിനഞ്ച് സെക്കൻഡ് ട്രെയിലർ മാത്രം കണ്ടിട്ട് 'ആ സിനിമ എന്തൊരു വിസ്മയമാണ്, എന്റെ സിനിമ മാത്രമാണ് ഇത്ര ബോറൻ' എന്ന് വിലയിരുത്തുന്നതുപോലെയാണിത്. ഒരാളുടെ മുഴുവൻ ജീവിതത്തിന്റെ അൺ-എഡിറ്റഡ് വേർഷനെ മറ്റൊരാളുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹൈലൈറ്റ് റീലുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, തലച്ചോറ് ചിന്തിക്കുന്നത് ഒരൊറ്റ കാര്യമാണ്: അവർ എന്നേക്കാൾ എത്രയോ സന്തോഷവാന്മാരാണ്, ഞാൻ മാത്രമാണ് ഇവിടെ തോറ്റുപോയത്.

ഇവിടെ വളരെ യുക്തിരഹിതമായ മറ്റൊരു ചോദ്യം വരുന്നുണ്ട്. ഫോണിൽ നോക്കുന്നത് നമ്മളിൽ ഇത്രയധികം വേദനയും അപകർഷതാബോധവും ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, നമ്മൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ആ ഫോൺ താഴെ വെക്കാത്തത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും സ്ക്രോൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്? ഇവിടെയാണ് തലച്ചോറിലെ ഡോപ്പമിൻ എന്ന കെമിക്കലും റിവാർഡ് സിസ്റ്റവും കളിക്കുന്നത്. തലച്ചോറ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് സ്ഥിരമായ സന്തോഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല, മറിച്ച് അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. മനശാസ്ത്രജ്ഞനായ ബി.എഫ് സ്കിന്നർ പ്രാവുകളിലും എലികളിലും നടത്തിയ പ്രസിദ്ധമായ പഠനങ്ങളുണ്ട്. ഒരു ലിവർ അമർത്തുമ്പോൾ എല്ലാ തവണയും ഭക്ഷണം കൊടുത്താൽ, വിശപ്പുള്ളപ്പോൾ മാത്രമേ ആ ജീവി അത് അമർത്തുകയുള്ളൂ. എന്നാൽ ചില സമയങ്ങളിൽ മാത്രം, തികച്ചും അപ്രതീക്ഷിതമായി ഭക്ഷണം കിട്ടുന്ന ഒരു സാഹചര്യം ഉണ്ടാക്കിയാലോ? ആ ജീവിക്ക് ഭ്രാന്ത് പിടിച്ചതുപോലെയാകും, അത് നിർത്താതെ ലിവർ അമർത്തിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. ഇതിനെയാണ് വേരിയബിൾ റിവാർഡ് ഷെഡ്യൂൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. കസീനോകളിലെ സ്ലോട്ട് മെഷീനുകൾ കൃത്യമായി ഇതേ സൈക്കോളജിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

നമ്മുടെ സോഷ്യൽ മീഡിയ ഫീഡും ഒരു ഡിജിറ്റൽ സ്ലോട്ട് മെഷീൻ അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല. നിങ്ങൾ അടുത്ത തവണ വിരൽ മുകളിലേക്ക് അനക്കുമ്പോൾ വരുന്നത് ഒരുപക്ഷേ ബോറൻ പരസ്യമാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു തമാശ മീം ആകാം, അല്ലെങ്കിൽ അതിശയകരമായ ഒരു യാത്രയാകാം, അതുമല്ലെങ്കിൽ ഒരാളുടെ വിജയവാർത്തയാകാം. അടുത്ത തവണ എന്ത് കിട്ടുമെന്ന് തലച്ചോറിന് ഉറപ്പില്ല. ഓരോ തവണയും സന്തോഷം കിട്ടണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല, അടുത്ത തവണ ഒരുപക്ഷേ എന്തെങ്കിലും അടിപൊളി കാര്യം കണ്ടേക്കാം എന്ന ആ ചെറിയ പ്രതീക്ഷ മാത്രം മതി തലച്ചോറിന് ഡോപ്പമിൻ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ. അങ്ങനെ ആ സ്ക്രോളിംഗ് ഒരു ലഹരിയായി മാറുന്നു. ആ ലഹരിക്കിടയിലേക്ക് താരതമ്യം വളരെ പതുക്കെ കടന്നുവരുന്നു. ഒരാളുടെ പുതിയ കാർ കാണുന്നു, സ്വയം ചെറുതാകുന്നു; മറ്റൊരാളുടെ വിദേശയാത്ര കാണുന്നു, മനസ്സ് തകരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഈ താരതമ്യം ആ സ്ക്രോളിംഗിന്റെ ഒരു പാർശ്വഫലമല്ലാതായി മാറുകയും, ആ ശീലത്തിന്റെ തന്നെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇനി ഇതിന്റെ ന്യൂറോസയൻസ് വശം നോക്കാം. അസൂയ എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വാഭാവദൂഷ്യമോ മോശം സംസ്കാരമോ അല്ല. 2009-ൽ ഹിഡെഹിക്കോ തകഹാഷിയും സംഘവും സയൻസ് ജേർണലിൽ ഒരു പഠനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. തങ്ങളേക്കാൾ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരാളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യരുടെ തലച്ചോറിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് അവർ എം.ആർ.ഐ സ്കാനറുകൾ വഴി നിരീക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ തലച്ചോറിലെ ആന്റീരിയർ സിംഗുലേറ്റ് കോർട്ടെക്സ് എന്ന ഭാഗം അതിശക്തമായി പ്രതികരിക്കുന്നതായി അവർ കണ്ടു. എന്താണ് ഈ ഭാഗത്തിന്റെ പ്രത്യേകത എന്നറിയാമോ? ശരീരത്തിൽ ഒരു മുറിവുണ്ടാകുമ്പോഴോ ശാരീരിക വേദന അനുഭവപ്പെടുമ്പോഴോ തലച്ചോറിൽ സജീവമാകുന്ന അതേ ഭാഗമാണിത്. അതായത്, മറ്റൊരാളുടെ വിജയം കാണുമ്പോൾ നമുക്കുണ്ടാകുന്ന മാനസികമായ അസ്വസ്ഥതയെ ശരീരം ഒരു ശാരീരിക മുറിവ് പോലെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കണക്കാക്കുന്നത്.

ഇതിനർത്ഥം തലച്ചോറിൽ അസൂയക്കായി ഒരു പ്രത്യേക സ്വിച്ചുണ്ട് എന്നല്ല. മറിച്ച്, നമ്മുടെ സമൂഹം, പദവി, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയെ തലച്ചോറ് എത്ര ഗൗരവത്തോടെയാണ് കാണുന്നത് എന്നതിന്റെ തെളിവാണിത്. ഒരു സ്മോക്ക് ഡിറ്റക്ടർ പോലെയാണത്. ഞാൻ എവിടെ നിൽക്കുന്നു, എവിടെ എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിനിടയിലെ അകലത്തെ മറ്റൊരാൾ തുറന്നുകാട്ടുമ്പോൾ തലച്ചോറിലെ അപായമണി മുഴങ്ങുന്നു. അസൂയ എന്നത് നിങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വം ചീത്തയായതുകൊണ്ട് ഉണ്ടാകുന്നതല്ല, മറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ഒരു മാറ്റം വേണമെന്ന് തലച്ചോർ നൽകുന്ന അപക്വമായ ഒരു സിഗ്നൽ മാത്രമാണ്. പക്ഷേ നമ്മൾ ചെയ്യുന്ന തെറ്റ് എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, ആ സിഗ്നലിനെ അപ്പാടെ വിശ്വസിച്ച് 'ആ വ്യക്തി ആ കാര്യത്തിൽ എന്നേക്കാൾ മുന്നിലാണ്' എന്ന ലളിതമായ വിവരത്തെ, 'എന്റെ ജീവിതം മൊത്തത്തിൽ ഒന്നുമല്ലാതായിപ്പോയി' എന്ന അന്തിമ വിധിയെഴുത്താക്കി മാറ്റുന്നു എന്നതാണ്.

ഇതിനൊപ്പം മറ്റൊരു ആഴത്തിലുള്ള കെണി കൂടി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. സന്തോഷം എന്നത് ഭാവിയിലെ ഏതോ ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് നമ്മെ കാത്തിരിക്കുന്ന ഒന്നാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ. ഹാർവാർഡ് മനശാസ്ത്രജ്ഞനായ തൽ ബെൻ-ഷഹാർ ഇതിനെ വിളിക്കുന്നത് 'ദി അറൈവൽ ഫാലസി' എന്നാണ്. നമ്മൾ സ്വയം വിചാരിക്കും, "ആ വലിയ ജോലി കിട്ടിയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പുതിയ കാർ വാങ്ങിയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ആ ലക്ഷ്വറി ഫ്ലാറ്റിലേക്ക് മാറിയാൽ എന്റെ സങ്കടങ്ങളൊക്കെ തീരും, ഞാൻ പൂർണ്ണ സംതൃപ്തനാകും." എന്നാൽ ആ നേട്ടം കൈവരിച്ചു കഴിയുമ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്? കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കകം തലച്ചോറ് ആ സാഹചര്യവുമായി പൂർണ്ണമായും പൊരുത്തപ്പെടുന്നു. ഹെഡോണിക് അഡാപ്റ്റേഷൻ വഴി ആ പുതിയ നേട്ടം വെറുമൊരു സാധാരണ കാര്യമായി മാറുന്നു. അപ്പോൾ ഒരിക്കൽ ഫിനിഷിംഗ് ലൈൻ എന്ന് കരുതിയ ലക്ഷ്യം നിശബ്ദമായി പുതിയ സ്റ്റാർട്ടിംഗ് ലൈനായി മാറുന്നു. കൃത്യം ആ സമയത്ത് സോഷ്യൽ മീഡിയ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തെ നിങ്ങളുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുതരും — നിങ്ങളേക്കാൾ വലിയ കമ്പനി തുടങ്ങിയ ഒരാൾ, കൂടുതൽ പണം ഉണ്ടാക്കുന്ന സുഹൃത്ത്. അങ്ങനെ ആ ഫിനിഷിംഗ് ലൈൻ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് ഓടുന്നു. സന്തോഷം എന്നത് മറ്റുള്ളവരെ മറികടക്കുന്നതിലാണ് എന്ന് വിശ്വസിച്ചാൽ, ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലും നിങ്ങൾക്ക് സമാധാനം കിട്ടില്ല, കാരണം നിങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ എപ്പോഴും ആരെങ്കിലും ഒരാൾ ഉണ്ടായിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും.

ഇത് ഭൂതകാലത്തെയോ ഭാവിയെയോ മാത്രമല്ല ബാധിക്കുന്നത്, നിങ്ങളുടെ വർത്തമാനകാലത്തെയും ഇത് വിഷലിപ്തമാക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ കയ്യിലുള്ള വസ്തുക്കളുടെ മൂല്യം തീരുമാനിക്കുന്നത് ആ വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ഗുണമല്ല, മറിച്ച് നിങ്ങളുടെ റഫറൻസ് പോയിന്റാണ്. നിങ്ങളൊരു നല്ല മുറിയിലിരുന്ന് സമാധാനമായി ചായ കുടിക്കുകയാണെന്ന് കരുതുക. പെട്ടെന്ന് ഒരു സ്വിമ്മിംഗ് പൂളിന്റെ വശത്തിരുന്ന് പ്രഭാതഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഒരാളുടെ റീൽ നിങ്ങൾ കാണുന്നു. ആ നിമിഷം നിങ്ങളുടെ മുറിക്ക് യാതൊരു കേടുപാടും പറ്റിയിട്ടില്ല, നിങ്ങളുടെ ചായയുടെ രുചി മാറിയിട്ടില്ല. പക്ഷേ മാനസികമായി നിങ്ങളുടെ റഫറൻസ് പോയിന്റ് മാറിപ്പോയി. അതോടെ സ്വന്തം മുറി ഒരു ജയിൽ പോലെയും, ചായ വളരെ സാധാരണ കാര്യമായും നിങ്ങൾക്ക് തോന്നാൻ തുടങ്ങുന്നു. ആരോഗ്യമുള്ള സ്വന്തം ശരീരം ഒരു ഫിറ്റ്നസ് മോഡലിനെ കാണുമ്പോൾ വൃത്തികെട്ടതായി തോന്നുന്നു; മാന്യമായ വരുമാനം തരുന്ന സ്വന്തം ജോലി മറ്റൊരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് വിജയം കാണുമ്പോൾ പരാജയമായി തോന്നുന്നു. താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് നേരിട്ട് വന്ന് സന്തോഷം തല്ലിക്കെടുത്തുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്. പകരം അത് നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ജീവിക്കുന്ന തികച്ചും മനോഹരമായ സാധാരണ ജീവിതത്തെ തീരെ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നിങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. 'ഇത് നല്ലതാണോ?' എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിന്ന് 'ഇത് അവരുടേതുപോലെ ആഡംബരമുള്ളതാണോ?' എന്ന തെറ്റായ ചോദ്യത്തിലേക്ക് തലച്ചോറ് മാറുന്ന നിമിഷമാണത്.

അങ്ങനെയെങ്കിൽ നമ്മൾ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിക്കണോ? സത്യം പറഞ്ഞാൽ അത് അസാധ്യമാണ്. കാരണം അത് നമ്മുടെ ഡി.എൻ.എയിൽ എഴുതിച്ചേർത്ത അതിജീവന തന്ത്രമാണ്. അതിനെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിന് പകരം, അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റിയെടുക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ഇവിടെ രണ്ട് വഴികളുണ്ട്. ഒന്നാമത്തേത്, വിധിയെഴുത്തായുള്ള താരതമ്യം. അവിടെ മനസ്സ് പറയുന്നത്: "അവർക്ക് അത് നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, എനിക്കിതുവരെ ആയില്ല, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ മോശമാണ്." രണ്ടാമത്തേത്, വിവര ശേഖരണമായുള്ള താരതമ്യം. അവിടെ ചിന്ത വ്യത്യസ്തമാണ്: "അവരുടെ ആ പോസ്റ്റ് കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ എന്തോ ഒന്ന് ഇളകിമറിഞ്ഞു. അത് എന്താണ്? എനിക്ക് ശരിക്കും ആ ജീവിതം വേണമെന്നുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ അതിലേക്ക് എത്താൻ എനിക്ക് എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എന്തൊക്കെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും?" ആദ്യത്തെ വഴി മറ്റൊരാളുടെ വിജയത്തെ നിങ്ങൾക്ക് നേരെയുള്ള കുറ്റപത്രമാക്കുമ്പോൾ, രണ്ടാമത്തെ വഴി അതിനെ സ്വയം വളരാനുള്ള ഒരു വെറും ഡാറ്റയാക്കി മാറ്റുന്നു.

ഇനി മുതൽ ഇൻസ്റ്റാഗ്രാമിൽ സ്ക്രോൾ ചെയ്യുമ്പോൾ ഉള്ളിൽ ആ അസ്വസ്ഥത തോന്നുമ്പോൾ, തത്സമയം പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ലളിതമായ ഒരു മൂന്ന് സെക്കൻഡ് വിദ്യയുണ്ട്. ആദ്യത്തെ പടി, ആ വികാരത്തിന് കൃത്യമായ പേരിടുക — "എനിക്കിപ്പോൾ തോന്നുന്നത് അസൂയയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ അരക്ഷിതാവസ്ഥയാണ്." രണ്ടാമത്തെ പടി, അതിന്റെ ട്രിഗറിനെ കൃത്യമായി കാണുക — "അവരുടെ വിദേശയാത്രയുടെ ഫോട്ടോ കണ്ടതുകൊണ്ടാണ് എനിക്കിത് തോന്നിയത്." മൂന്നാമത്തെ പടി, ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം സ്വയം ചോദിക്കുക — "ഈ സാഹചര്യത്തിൽ എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരൊറ്റ കാര്യം എന്താണ്?" ആ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ നിങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരികെയെത്തും.

അവസാനമായി എപ്പോഴും ഓർക്കേണ്ട ഒരു വലിയ സത്യമുണ്ട്. സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നിങ്ങൾ കാണുന്ന ആരും തന്നെ അവരുടെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതം അവിടെ കാണിക്കുന്നില്ല. അത് ശ്രദ്ധയോടെ വെട്ടിത്തിരുത്തിയ, വളരെ മനോഹരമായി പാക്ക് ചെയ്ത ഒരു ഡിജിറ്റൽ മുഖംമൂടി മാത്രമാണ്. അവരുടെ കടങ്ങളും, കണ്ണീരും, കുടുംബപ്രശ്നങ്ങളും, അരക്ഷിതാവസ്ഥകളും ആ ഫ്രെയിമിന് പുറത്ത് കൃത്യമായി ഉണ്ട്. നമ്മൾ ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അബദ്ധം 'നമ്മൾ കാണുന്നതാണ് അവരുടെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതം' എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ ഒരുപക്ഷേ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അത്ഭുതമായിരിക്കാം, പക്ഷേ നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ തലച്ചോറ് ഇപ്പോഴും ആ പഴയ ഗുഹാമനുഷ്യന്റേത് തന്നെയാണ്. ആ സ്ക്രീനിൽ മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതം എത്ര വലിയ ഹൈലൈറ്റായി തിളങ്ങിനിന്നാലും, അത് നിങ്ങളുടെ ഈ മനോഹരമായ, പച്ചയായ ജീവിതത്തെ ഒരു തരി പോലും ചെറുതാക്കുന്നില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഈ ഡിജിറ്റൽ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മോചനം.