സ്വപ്നങ്ങളും സ്തംഭനാവസ്ഥയും: എന്തുകൊണ്ടാണ് നമ്മുടെ തലച്ചോർ മാറ്റങ്ങളെ ഭയപ്പെടുന്നത്?

മനുഷ്യ മനസ്സിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന സ്വപ്നങ്ങളും അവ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ അനുഭവപ്പെടുന്ന നിശ്ചലാവസ്ഥയും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മനഃശാസ്ത്രപരമായ വിശകലനമാണിത്. മിക്കപ്പോഴും നമ്മൾ ഒരു വലിയ ലക്ഷ്യം നിശ്ചയിക്കുകയും അതിനെക്കുറിച്ച് അതിശയകരമായ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. എന്നാൽ ആ സ്വപ്നത്തിലേക്ക് ഒരു ചുവടുപോലും മുന്നോട്ട് വെക്കാൻ കഴിയാതെ ഒരുതരം സ്തംഭനാവസ്ഥയിൽ നാം കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു. ഇത് വ്യക്തിപരമായ മടി കൊണ്ടോ ബുദ്ധിശൂന്യത കൊണ്ടോ സംഭവിക്കുന്നതല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ തന്നെ സവിശേഷമായ രൂപകൽപ്പനയുടെ ഫലമാണ്. മസ്തിഷ്കം എങ്ങനെയാണ് നമ്മുടെ സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് തടസ്സം നിൽക്കുന്നതെന്നും അതിനെ എങ്ങനെ മറികടക്കാമെന്നും ശാസ്ത്രീയമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കത്തിന് പ്രാഥമികമായി രണ്ട് പ്രധാന ധർമ്മങ്ങളാണ് ഉള്ളത്. ഒന്ന് നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ഭാവനയിൽ കാണുക എന്നത്, രണ്ട് നമ്മെ അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ച് സുരക്ഷിതമായി നിലനിർത്തുക എന്നത്. ഭാവനകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് തലച്ചോറിലെ പ്രീഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സ് (Prefrontal Cortex) എന്ന ഭാഗമാണ്. ലോജിക് ഉപയോഗിക്കാനും ഭാവിയിലേക്കുള്ള പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കാനും സഹായിക്കുന്നത് ഈ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ നമ്മൾ ഒരു പുതിയ മാറ്റത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ തലച്ചോറിലെ ലിംബിക് സിസ്റ്റം (Limbic System) എന്ന പഴയ ഭാഗം സജീവമാകുന്നു. ഭയം, വികാരം എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഈ ഭാഗം ഏത് പുതിയ മാറ്റത്തെയും ഒരു അപകടമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. നാം ഒരു വലിയ ലക്ഷ്യം മുന്നിൽ കാണുമ്പോൾ, ആ മാറ്റം വരുത്തിവെക്കാവുന്ന അനിശ്ചിതത്വങ്ങളെ ലിംബിക് സിസ്റ്റം ഭയപ്പെടുന്നു. തന്മൂലം പഴയ സുരക്ഷിതമായ അവസ്ഥയിൽ തന്നെ തുടരാൻ അത് നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനെയാണ് 'കംഫർട്ട് സോൺ' (Comfort Zone) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

നമ്മുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്തതിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന കാരണം 'പർഫെക്ഷനിസം' അഥവാ എല്ലാം തികഞ്ഞതാകണം എന്ന വാശിയാണ്. ഒരു കാര്യം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് അതിന് ആവശ്യമായ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളും ഒത്തുവരണമെന്ന് നമ്മൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അത്തരമൊരു 'മികച്ച സമയം' ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല. എല്ലാം ശരിയാകട്ടെ എന്നിട്ട് തുടങ്ങാം എന്ന് കരുതുന്നത് സത്യത്തിൽ മനസ്സ് പരാജയത്തെ ഭയപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ്. പരാജയപ്പെട്ടാൽ അത് നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ ബാധിക്കുമോ എന്ന ഭയം കാരണം മസ്തിഷ്കം കാര്യങ്ങൾ നീട്ടിവെക്കുന്നു. ഇതിനെ 'പ്രൊക്രാസ്റ്റിനേഷൻ' (Procrastination) അഥവാ കാര്യങ്ങൾ മാറ്റിവെക്കുന്ന ശീലം എന്ന് വിളിക്കാം. ഇത് വെറുമൊരു മടിയല്ല, മറിച്ച് മനസ്സിലുണ്ടാകുന്ന ഉത്കണ്ഠയെ നേരിടാൻ മസ്തിഷ്കം കണ്ടെത്തുന്ന ഒരു താല്ക്കാലിക പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗമാണ്.

സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ മാത്രം ലഭിക്കുന്ന ഒരുതരം സന്തോഷമുണ്ട്. ഇതിനെ 'ഫാന്റസി റിവാർഡ്' എന്ന് വിളിക്കാം. ഒരു വലിയ ലക്ഷ്യം നേടിയതായി സങ്കൽപ്പിക്കുമ്പോൾ തലച്ചോറിൽ ഡോപാമിൻ (Dopamine) എന്ന രാസവസ്തു ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് നമുക്ക് പെട്ടെന്ന് ഒരു സുഖം നൽകുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഈ സന്തോഷം ലഭിക്കില്ല, പകരം ബുദ്ധിമുട്ടാണ് അനുഭവപ്പെടുക. സങ്കൽപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഈ സൗജന്യ സന്തോഷം ശീലമായി മാറുന്നതോടെ, പ്രായോഗികമായി പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള താല്പര്യം കുറയുന്നു. നാം സ്വപ്നലോകത്ത് തന്നെ തുടരാൻ ഇത് കാരണമാകുന്നു. സങ്കൽപ്പങ്ങളിലെ ആ പെർഫെക്റ്റ് ജീവിതത്തേക്കാൾ എത്രയോ വെല്ലുവിളികൾ നിറഞ്ഞതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇവിടെ ആവശ്യം.

ഈ സ്തംഭനാവസ്ഥയെ മറികടക്കാൻ മസ്തിഷ്കത്തെ തന്നെ നമ്മൾ ബോധപൂർവ്വം പരിശീലിപ്പിക്കണം. വലിയ ലക്ഷ്യങ്ങളെ വളരെ ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിനുള്ള പ്രധാന വഴി. ഒരു വലിയ മാറ്റം മസ്തിഷ്കത്തിന് ഭയം നൽകുമെങ്കിൽ, വളരെ ചെറിയ ഒരു മാറ്റത്തെ അത് എതിർക്കില്ല. ഇതിനെ 'മൈക്രോ ഹാബിറ്റ്സ്' (Micro-habits) എന്ന് വിളിക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ദിവസവും ഒരു മണിക്കൂർ വ്യായാമം ചെയ്യുക എന്നത് വലിയ ലക്ഷ്യമാണെങ്കിൽ, വെറും അഞ്ച് മിനിറ്റ് നടക്കുക എന്ന ചെറിയ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുക. ഇത് മസ്തിഷ്കത്തിലെ ഭയത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളെ ഉണർത്താതെ തന്നെ പുതിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. ഇത്തരം ചെറിയ വിജയങ്ങൾ ആത്മവിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും വലിയ മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യും.

മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന അസ്വസ്ഥതയെ (Discomfort) ഒരു പോസിറ്റീവ് അടയാളമായി കാണാൻ പഠിക്കണം. പുതിയ കാര്യങ്ങൾ പഠിക്കുമ്പോഴോ പഴയ ശീലങ്ങൾ മാറ്റുമ്പോഴോ മനസ്സുണ്ടാക്കുന്ന ഈ വേദന സത്യത്തിൽ നാം വളരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്. ജിമ്മിൽ പോയി വ്യായാമം ചെയ്യുമ്പോൾ പേശികൾക്ക് വേദനിക്കുന്നത് അവ വളരുന്നത് കൊണ്ടാണ് എന്നതുപോലെ, ചിന്താഗതികൾ മാറുമ്പോൾ മനസ്സിനുണ്ടാകുന്ന പ്രയാസം പുതിയൊരു വ്യക്തിത്വത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനമാണ്. ആ വേദനയെ ഭയന്ന് പിന്തിരിയാതെ അതിനെ സ്വീകരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. സങ്കൽപ്പലോകത്തിന്റെ വാതിലുകൾ അടച്ച് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി വരുമ്പോൾ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ വിജയം കൈവരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. മാറ്റം എന്നത് ദൂരെയുള്ള ഒരു ലക്ഷ്യമല്ല, മറിച്ച് ഇപ്പോൾ ഈ നിമിഷം എടുക്കുന്ന ചെറിയൊരു തീരുമാനമാണ്.