മറ്റുള്ളവരുടെ ദേഷ്യം നിങ്ങളുടെ കുറ്റമല്ല: 'ഈഗോ സെൻട്രിക് ബയസ്' എന്ന കെണി

നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ പലപ്പോഴും അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉണ്ടാകുന്ന ചില ചെറിയ സംഭവങ്ങൾ മതിയാകും നമ്മുടെ അന്നത്തെ ദിവസം മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കാൻ. ഓഫീസിലെ ഒരു മീറ്റിംഗിൽ നിങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച ആശയത്തെ സഹപ്രവർത്തകൻ ഒരു പരിഹാസത്തോടെ തള്ളിക്കളയുന്നതോ, തിരക്കേറിയ റോഡിൽ മറ്റൊരാൾ നിങ്ങളുടെ വണ്ടിക്ക് കുറുകെ വന്ന് ദേഷ്യപ്പെടുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരാൾക്ക് അയച്ച സന്ദേശത്തിന് മണിക്കൂറുകളോളം മറുപടി ലഭിക്കാത്തതോ ഒക്കെ നമ്മെ വല്ലാതെ അസ്വസ്ഥരാക്കാറുണ്ട്. ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ നമ്മൾ അറിയാതെ തന്നെ ആ സംഭവങ്ങളെ വ്യക്തിപരമായി (Taking it personally) എടുക്കുന്നു. "എന്തുകൊണ്ടാണ് അവർ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പെരുമാറിയത്?", "എനിക്ക് എന്തെങ്കിലും കുഴപ്പമുണ്ടോ?" എന്നിങ്ങനെയുള്ള ചിന്തകൾ നമ്മുടെ തലച്ചോറിൽ ആവർത്തിച്ചു വന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. മറ്റൊരാളുടെ മോശം പെരുമാറ്റത്തെ നമ്മൾ നമ്മുടെ സ്വഭാവത്തിനുള്ള ഒരു സർട്ടിഫിക്കറ്റായി സ്വീകരിക്കുന്ന ഈ പ്രവണത യഥാർത്ഥത്തിൽ അദൃശ്യമായ ഒരു വലിയ ഭാരം ചുമക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. വഴിയിൽ കാണുന്നവർ നമ്മുടെ ബാഗിലേക്ക് കല്ലുകൾ എടുത്തു ഇടുന്നതുപോലെയാണിത്; ദിവസാവസാനം ആ ഭാരം താങ്ങാനാവാതെ നമ്മൾ തളർന്നുപോകുമ്പോൾ കല്ലിട്ടവർ അത് എപ്പോഴേ മറന്നുകാണും.

എന്തുകൊണ്ടാണ് നമ്മുടെ തലച്ചോറ് ഇത്ര ചെറിയ കാര്യങ്ങളെപ്പോലും ഇത്ര ഗൗരവമായി എടുക്കുന്നത് എന്നതിന് ശാസ്ത്രീയമായ ചില കാരണങ്ങളുണ്ട്. ഇത് നമ്മുടെ സ്വഭാവദൂഷ്യമല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ പരിണാമ പ്രക്രിയയിൽ രൂപപ്പെട്ട ചില അതിജീവന തന്ത്രങ്ങളാണ് (Survival Mechanisms). പുരാതന കാലത്ത് കാട്ടിലും ഗുഹകളിലും ജീവിച്ചിരുന്ന നമ്മുടെ പൂർവ്വികർക്ക് ഗോത്രത്തിലെ മറ്റ് അംഗങ്ങളുടെ അംഗീകാരം ലഭിക്കുക എന്നത് ജീവൻ നിലനിർത്താൻ അത്യാവശ്യമായിരുന്നു. ആ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുക എന്നാൽ വന്യമൃഗങ്ങൾക്ക് ഇരയാകുകയോ പട്ടിണി കിടന്നു മരിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നാണ് അർത്ഥം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഒരാളുടെ അവഗണനയോ നിഷേധമോ വെറുമൊരു മാനസിക വിഷമമല്ല, മറിച്ച് മസ്തിഷ്കത്തിന് അതൊരു വലിയ അപകടസൂചനയായിരുന്നു.

നമ്മുടെ തലച്ചോറിലെ 'ആന്റീരിയർ സിംഗുലേറ്റ് കോർട്ടക്സ്' (Anterior Cingulate Cortex) എന്ന ഭാഗമാണ് ഇത്തരം സാമൂഹിക തിരസ്കരണങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. കൗതുകകരമായ വസ്തുത എന്തെന്നാൽ, ശാരീരികമായ വേദന അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ തലച്ചോറിന്റെ ഏത് ഭാഗമാണോ ഉത്തേജിക്കപ്പെടുന്നത്, അതേ ഭാഗം തന്നെയാണ് സാമൂഹികമായ അവഗണന നേരിടുമ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതായത്, ഒരാൾ നിങ്ങളെ പരിഹസിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന മാനസിക വേദന, നിങ്ങളുടെ കൈ പൊള്ളിയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ശാരീരിക വേദനയ്ക്ക് തുല്യമായാണ് തലച്ചോർ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. "സൂക്ഷിക്കുക, നീ ഒറ്റപ്പെട്ടേക്കാം" എന്ന് വിളിച്ചുപറയുന്ന ഒരു അലാറം പോലെയാണിത്. ആധുനിക ലോകത്ത് ഒരു മെസ്സേജിന് മറുപടി ലഭിക്കാത്തതുകൊണ്ട് ആരും പട്ടിണി കിടന്നു മരിക്കില്ലെങ്കിലും, നമ്മുടെ തലച്ചോർ ഇന്നും ആ പഴയ രീതിയിലാണ് പ്രതികരിക്കുന്നത്.

ഇതിനോടൊപ്പം ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രതിഭാസമാണ് 'ഈഗോ സെൻട്രിക് ബയസ്' (Egocentric Bias). നമ്മൾ ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം ലോകത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുക്കളാണ്. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്നത് നമ്മൾ മാത്രമായതുകൊണ്ട്, ലോകം മുഴുവൻ നമ്മളെത്തന്നെയാണ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് എന്ന് നമ്മൾ അറിയാതെ കരുതിപ്പോകുന്നു. ഇതിനെ 'സ്പോട്ട്‌ലൈറ്റ് ഇഫക്ട്' (Spotlight Effect) എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. നാം എപ്പോഴും ഒരു വെളിച്ചത്തിന് കീഴിൽ നിൽക്കുകയാണെന്നും മറ്റുള്ളവർ നമ്മുടെ ഓരോ ചലനവും നിരീക്ഷിക്കുകയാണെന്നും നമ്മൾ വിചാരിക്കും. എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാവരും അവരവരുടെ പ്രശ്നങ്ങളിലും ചിന്തകളിലും മുഴുകിയിരിക്കുകയാണ്. കോർണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നടന്ന ഒരു പഠനത്തിൽ, അല്പം വിചിത്രമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച വ്യക്തികളെ ആളുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത് വളരെ കുറവാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റുള്ളവർക്ക് നമ്മളെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ താല്പര്യം അവരവരുടെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കാനാണ് എന്നതാണ് വാസ്തവം.

മറ്റൊരാൾ നമ്മളോട് മോശമായി പെരുമാറുമ്പോൾ അത് വ്യക്തിപരമായി എടുക്കാതിരിക്കാൻ 'ഫണ്ടമെന്റൽ ആട്രിബ്യൂഷൻ എറർ' (Fundamental Attribution Error) എന്ന മനഃശാസ്ത്ര തത്വം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ഉപകരിക്കും. നമ്മൾ ഒരു തെറ്റ് ചെയ്താൽ അതിന്റെ കുറ്റം സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് നൽകും (ഉദാഹരണത്തിന്, ഓഫീസിൽ വൈകിയെത്തിയത് ട്രാഫിക് ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ് എന്ന് നമ്മൾ പറയും). എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ വൈകിയെത്തിയാൽ അയാൾക്ക് ഉത്തരവാദിത്തം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടാണെന്ന് നമ്മൾ വിധിക്കും. മറ്റൊരാൾ നമ്മളോട് പരുക്കനായി പെരുമാറുമ്പോൾ, അവർ നേരിടുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നമ്മൾ ചിന്തിക്കാറില്ല. ഒരുപക്ഷേ ആ വ്യക്തിക്ക് അന്ന് രാവിലെ വീട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും പ്രശ്നമുണ്ടായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വല്ലാത്ത ശാരീരിക അസ്വസ്ഥതകൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം. അവരുടെ ആ ദേഷ്യം നിങ്ങളോടുള്ളതല്ല, മറിച്ച് അവരുടെ ഉള്ളിലെ സങ്കർഷങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് തുളുമ്പുന്നതാണ്. നിങ്ങൾ ആ സമയത്ത് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് മാത്രം. ലോകത്ത് സംഭവിക്കുന്ന 99 ശതമാനം കാര്യങ്ങളും നമ്മളെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതല്ല എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ സ്വാതന്ത്ര്യം.

ഈ ബോധ്യം നമ്മുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരും. മറ്റൊരാളുടെ പെരുമാറ്റം നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വത്തിനുള്ള സർട്ടിഫിക്കറ്റല്ല എന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് അവരോട് ദേഷ്യത്തിന് പകരം സഹതാപം തോന്നിത്തുടങ്ങും. ഇതിനെ 'കാലാവസ്ഥ'യുമായി (Weather) താരതമ്യം ചെയ്യാം. രാവിലെ എഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ മഴ പെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിൽ നമ്മൾ ആകാശത്തോട് ദേഷ്യപ്പെടാറില്ല. കാരണം മഴ പെയ്യുന്നത് നമ്മളെ വ്യക്തിപരമായി ഉപദ്രവിക്കാനല്ല, മറിച്ച് അന്തരീക്ഷത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടാണെന്ന് നമുക്കറിയാം. മനുഷ്യരുടെ ദേഷ്യവും അവഗണനയും അവരുടെ ഉള്ളിലെ 'മാനസിക കാലാവസ്ഥ'യാണ്. ആ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് നിങ്ങൾ ഉത്തരവാദിയല്ല. നിങ്ങൾ ഒരു മലയെപ്പോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. മലയ്ക്ക് മുകളിൽ മഴ പെയ്യാം, വെയിലടിക്കാം, മഞ്ഞ് വീഴാം; പക്ഷേ മല എന്നും മലയായി തന്നെ അവിടെയുണ്ടാകും. മറ്റുള്ളവരുടെ മോശം പെരുമാറ്റമാകുന്ന മഴ തോരുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കാനുള്ള കരുത്ത് മലയ്ക്കുണ്ട്.

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളെ പ്രായോഗികമായി നേരിടാൻ ചില വഴികളുണ്ട്. അതിലൊന്നാണ് 'മൂന്ന് സെക്കൻഡ് ഗ്യാപ്പ്' (Three-Second Gap). ഒരാൾ നിങ്ങളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ ഉടനെ പ്രതികരിക്കാതെ മൂന്ന് സെക്കൻഡ് നിശബ്ദനായിരിക്കുക. ആ സമയം കൊണ്ട് "ഇത് അവരെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരമാണ്, എന്നെക്കുറിച്ചുള്ള വിധിയല്ല" എന്ന് സ്വയം പറയുക. മറ്റൊന്ന്, ആ വ്യക്തി അങ്ങനെ പെരുമാറാൻ നിങ്ങളുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത മറ്റ് മൂന്ന് കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുക എന്നതാണ്. അവർക്ക് ഉറക്കം കുറവാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ എന്തെങ്കിലും ടെൻഷൻ ഉണ്ടെന്നോ ചിന്തിക്കുന്നത് നമ്മുടെ നെഗറ്റീവ് ചിന്തകളെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ സഹായിക്കും. കൂടാതെ, 'സർക്കിൾ ഓഫ് കൺട്രോൾ' (Circle of Control) എന്ന തത്വമനുസരിച്ച് നമുക്ക് മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. മറ്റൊരാളുടെ സ്വഭാവം മാറ്റാൻ നമുക്ക് കഴിയില്ല, എന്നാൽ നമ്മുടെ പ്രതികരണം മാറ്റാൻ നമുക്ക് കഴിയും.

നമ്മളെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് കൃത്യമായ ഒരു ബോധം (Internal Compass) ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ മറ്റുള്ളവരുടെ വാക്കുകൾക്ക് നമ്മളെ തകർക്കാൻ കഴിയാതിരിക്കൂ. നിങ്ങളുടെ മൂല്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ബോധ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, ആരോ ഒരാൾ വിളിക്കുന്ന പേര് നിങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ ബാധിക്കില്ല. വെയിലുള്ളപ്പോൾ മഴ പെയ്യുന്നു എന്ന് ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ നമ്മൾ കുടയെടുക്കാറില്ലല്ലോ? അതുപോലെ തെറ്റായ വിമർശനങ്ങളെ തള്ളിക്കളയാൻ ശീലിക്കണം.

യഥാർത്ഥത്തിൽ നമ്മൾ എല്ലാവരും ഓരോ മുഖംമൂടികൾ (Persona) ധരിച്ചാണ് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത്. ഒരാൾ നമ്മളോട് ദേഷ്യപ്പെടുമ്പോൾ അത് അവരുടെ ഉള്ളിലെ ആത്മാവിനോടല്ല, മറിച്ച് ആ സമയത്തെ അവരുടെ അവസ്ഥയോടാണ് നമ്മൾ സംവദിക്കുന്നത്. ലോകം മുഴുവൻ നമ്മളെ അംഗീകരിക്കണം എന്ന വാശി ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ വലിയൊരു സമാധാനം കൈവരും. നമ്മൾ എല്ലാവരും ഓരോ കണ്ണാടികളാണ്; മറ്റൊരാൾ നമ്മളെ നോക്കുമ്പോൾ അവർ കാണുന്നത് അവരുടെ തന്നെ പ്രതിബിംബമാണ്. ആ കണ്ണാടിയിൽ അഴുക്കുണ്ടെങ്കിൽ അത് കണ്ണാടിയുടെ കുഴപ്പമല്ല. ജീവിതം എന്ന വലിയ സിനിമയിലെ ഒരു ചെറിയ പിക്സൽ മാത്രമാണ് ഇന്നത്തെ ഈ വിഷമം എന്ന് ഓർക്കുക. ദൂരെ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ആ പിക്സൽ കാണാൻ പോലും സാധിക്കില്ല. സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ കഥാകൃത്തായി മാറാനും, മറ്റുള്ളവരുടെ വാക്കുകൾക്ക് കീഴടങ്ങാതെ ശാന്തമായി മുന്നോട്ട് പോകാനും ശ്രമിക്കുക.