ഒരു ‘ബഗ്’ മനുഷ്യനെ ദൈവമാക്കി മാറ്റിയോ?

നമ്മൾ ഇന്ന് ഭൂമി ഭരിക്കുന്നത് മറ്റ് മൃഗങ്ങളെക്കാൾ ശാരീരികമായി ശക്തരായതുകൊണ്ടോ, നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് വലിപ്പം കൂടിയതുകൊണ്ടോ ഒന്നുമല്ല. ചരിത്രത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കിയാൽ, മനുഷ്യൻ വന്നപാടെ ലോകം കീഴടക്കി എന്ന ധാരണ തെറ്റാണെന്ന് കാണാം. ഏകദേശം ഒന്നരലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് തന്നെ ഹോമോ സാപ്പിയൻസ് എന്ന നമ്മുടെ പൂർവികർ കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, പതിനായിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളോളം അവർ ഒരു സാധാരണ മൃഗത്തെപ്പോലെയാണ് കഴിഞ്ഞുകൂടിയത്. ആഫ്രിക്കയിലെ ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിൽ മധ്യനിരയിൽ എവിടെയോ ആയിരുന്നു അന്ന് മനുഷ്യന്റെ സ്ഥാനം. എന്നാൽ ഏതാണ്ട് 70,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് സംഭവിച്ച ചില മാറ്റങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ഭൂമിയിലെ മറ്റ് മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങളെപ്പോലും തുരത്തി ലോകം കൈയടക്കാൻ പ്രാപ്തനാക്കി. നിയാണ്ടർത്താലുകൾ, ഡെനിസോവകുകൾ, ഹോമോ ഇറക്റ്റസ് എന്നിങ്ങനെ പല മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങളും അന്ന് ഭൂമിയിലുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് നാം ഓർക്കണം.

ആദ്യകാലത്ത് സാപ്പിയൻസ് കാണാൻ നമ്മളെപ്പോലെ തന്നെയായിരുന്നു. അവരുടെ തലച്ചോറിന് ഇന്നത്തെ മനുഷ്യരുടെ അത്രയും വലിപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നിട്ടും അവർക്ക് മറ്റ് മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങളെക്കാൾ വലിയ മേന്മയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഒരു ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ട് കുടിയേറാൻ ശ്രമിച്ച സാപ്പിയൻസ് ഗ്രൂപ്പുകൾ നിയാണ്ടർത്താലുകളോട് തോറ്റ് പിന്തിരിഞ്ഞ ചരിത്രമുണ്ട്. നിയാണ്ടർത്താലുകൾ ശാരീരികമായി നമ്മളെക്കാൾ കരുത്തന്മാരും തണുപ്പിനെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുമായിരുന്നു. സാപ്പിയൻസിന്റെ കല്ല് ആയുധങ്ങൾ നിയാണ്ടർത്താലുകളുടെ കരുത്തിന് മുന്നിൽ നിഷ്പ്രഭമായി. കാണാൻ നമ്മളെപ്പോലെ ഇരുന്നെങ്കിലും, അന്നത്തെ സാപ്പിയൻസിന്റെ തലച്ചോറിന്റെ ഘടന അഥവാ 'വയറിങ്' നമ്മളുടേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു എന്നാണ് ഗവേഷകർ കരുതുന്നത്. ആശയവിനിമയം നടത്താനോ സങ്കീർണ്ണമായ കാര്യങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യാനോ ഉള്ള അവരുടെ കോഗ്നിറ്റീവ് എബിലിറ്റീസ് (Cognitive Abilities) അഥവാ ജ്ഞാനപരമായ കഴിവുകൾ പരിമിതമായിരുന്നു.

ഏകദേശം 70,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് 'കോഗ്നിറ്റീവ് റെവല്യൂഷൻ' അഥവാ ജ്ഞാനോദയ വിപ്ലവം എന്നറിയപ്പെടുന്ന മാറ്റം സംഭവിച്ചതോടെയാണ് കഥ മാറിയത്. സാപ്പിയൻസ് ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്ന് രണ്ടാമതും പുറപ്പെടുകയും വളരെ ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് ലോകം മുഴുവൻ പടരുകയും ചെയ്തു. ബോട്ടുകൾ, എണ്ണവിളക്കുകൾ, അമ്പും വില്ലും, വസ്ത്രം തുന്നാനുള്ള സൂചി എന്നിവ ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് കണ്ടുപിടിക്കപ്പെടുന്നത്. ഭാവനയുടെ ആദ്യ അടയാളമായ 'ലയൺ-മാൻ' (സിംഹ മനുഷ്യൻ) ശിൽപം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതും ഇക്കാലത്താണ്. ഇല്ലാത്ത ഒന്നിനെ സങ്കൽപ്പിക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ കഴിവിനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഈ മാറ്റത്തിന് കാരണമായത് സാപ്പിയൻസിന്റെ തലച്ചോറിലുണ്ടായ യാദൃശ്ചികമായ ചില ജനിതക മാറ്റങ്ങളാണെന്ന് ശാസ്ത്രം കരുതുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് FOXP2 എന്ന ജീനിനെക്കുറിച്ചാണ്. ഇതൊരു 'ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ ഫാക്ടർ' (Transcription Factor) ആണ്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, മറ്റ് നൂറുകണക്കിന് ജീനുകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു മാനേജർ ജീൻ. മനുഷ്യരിലെ ഈ ജീനിന് മറ്റ് സസ്തനികളിൽ നിന്ന് ചെറിയൊരു വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഈ മാറ്റം നമ്മുടെ വായ, നാക്ക്, തൊണ്ട എന്നിവയുടെ ചലനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന 'മോട്ടോർ കൺട്രോൾ' മെച്ചപ്പെടുത്തി. സംസാരം എന്ന അതിസങ്കീർണ്ണമായ ശാരീരിക വ്യായാമത്തിന് ഇത് നമ്മെ സഹായിച്ചു. കൂടാതെ, തലച്ചോറിലെ ന്യൂറോണുകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ അയവുള്ളതാക്കി (Neuroplasticity), സങ്കീർണ്ണമായ പാറ്റേണുകൾ പഠിക്കാനും ഓർമ്മിക്കാനും നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കി.

ഈ ജനിതക മാറ്റം നമുക്ക് നൽകിയത് അതിശക്തമായ ഒരു ഭാഷയാണ്. മൃഗങ്ങൾക്കും ആശയവിനിമയത്തിന് ശബ്ദങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും മനുഷ്യഭാഷയുടെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ 'ഫ്ലെക്സിബിലിറ്റി' ആണ്. ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ച് അനന്തമായ വിവരങ്ങൾ കൈമാറാൻ ഇത് നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. രണ്ടാമതായി, 'ഗോസിപ്പ്' അഥവാ പരദൂഷണം പറയാനുള്ള കഴിവ്. കേൾക്കുമ്പോൾ തമാശയായി തോന്നാമെങ്കിലും, ഒരു വലിയ സമൂഹത്തിൽ ആരെ വിശ്വസിക്കാം, ആര് സത്യസന്ധനാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ഗോസിപ്പ് സഹായിച്ചു. ചിമ്പാൻസികൾക്ക് പരമാവധി 20 മുതൽ 50 വരെയുള്ള ഗ്രൂപ്പുകളിൽ മാത്രമേ സഹകരിക്കാൻ കഴിയൂ. എന്നാൽ മനുഷ്യന് പരസ്പരം അറിയാവുന്ന 150 പേർ വരെ അടങ്ങുന്ന ഗ്രൂപ്പുകൾ (Dunbar's Number) ഗോസിപ്പ് വഴി നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞു.

എന്നാൽ മനുഷ്യഭാഷയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത 'ഫിക്ഷൻ' അഥവാ ഇല്ലാത്ത കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. ഐതിഹ്യങ്ങൾ, മതങ്ങൾ, രാഷ്ട്രങ്ങൾ, പണം എന്നിവയെല്ലാം മനുഷ്യന്റെ ഭാവനയിൽ വിരിഞ്ഞ കഥകളാണ്. ഒരു പൊതുവായ കഥയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നത് വഴി മുൻപരിചയമില്ലാത്ത ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളുമായി സഹകരിക്കാൻ സാപ്പിയൻസിന് കഴിഞ്ഞു. ഉദാഹരണത്തിന്, 'പണം' എന്നത് ഒരു കടലാസ് കഷ്ണം മാത്രമാണ്, പക്ഷേ അതിന് മൂല്യമുണ്ടെന്ന് എല്ലാവരും വിശ്വസിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം അത് ലോകത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാഷ്ട്രങ്ങളും നിയമവ്യവസ്ഥകളും. പ്യൂഷോ (Peugeot) എന്ന കമ്പനിയുടെ ഉദാഹരണമെടുത്താൽ, അതൊരു ഭൗതികമായ വസ്തുവല്ല, മറിച്ച് നിയമപരമായ ഒരു സങ്കല്പം (Legal Fiction) മാത്രമാണ്. വക്കീലന്മാരും നിയമവ്യവസ്ഥയും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച ഈ കഥയിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ വിശ്വസിക്കുകയും സഹകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ബയോളജി അഥവാ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പരിമിതികളെ മറികടക്കാൻ സഹായിച്ചു. ഒരു ചിമ്പാൻസിക്ക് അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റാൻ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷത്തെ പരിണാമം വേണം. എന്നാൽ മനുഷ്യന് ഒരു പുതിയ കഥ വിശ്വസിക്കുന്നതിലൂടെ ഒറ്റരാത്രികൊണ്ട് തന്റെ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതി മാറ്റാം. ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. 'രാജാവാണ് ദൈവം' എന്ന കഥ ഉപേക്ഷിച്ച് 'ജനങ്ങളാണ് പരമാധികാരികൾ' എന്ന പുതിയ കഥ സ്വീകരിച്ചതോടെ ഒരു സമൂഹം പാടെ മാറി. നിയാണ്ടർത്താലുകൾക്ക് ഈ കഴിവില്ലായിരുന്നു. അവർ ചെറിയ ഗ്രൂപ്പുകളായി ഒതുങ്ങിപ്പോയപ്പോൾ, സാപ്പിയൻസ് വലിയ സംഘങ്ങളായി സഹകരിക്കുകയും ദൂരദേശങ്ങളുമായി കച്ചവടം നടത്തുകയും ചെയ്തു.

ചുരുക്കത്തിൽ, പതിനായിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് സംഭവിച്ച ആ ജ്ഞാനോദയ വിപ്ലവമാണ് നമ്മളെ ലോകത്തിന്റെ അവകാശികളാക്കിയത്. വ്യക്തിപരമായി നമ്മളും ചിമ്പാൻസിയും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമില്ലെങ്കിലും, വലിയ കൂട്ടങ്ങളായി സഹകരിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ കഴിവ് നമ്മളെ അജയ്യരാക്കി. നമ്മൾ ഇന്ന് ജീവിക്കുന്നത് രണ്ട് ലോകങ്ങളിലാണ്: ഒന്ന് പുഴയും മലകളും മൃഗങ്ങളും അടങ്ങുന്ന യഥാർത്ഥ ലോകം, മറ്റൊന്ന് ദൈവങ്ങളും രാഷ്ട്രങ്ങളും കമ്പനികളും അടങ്ങുന്ന സങ്കൽപ്പ ലോകം. ഇന്ന് ആ യഥാർത്ഥ ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് തന്നെ നമ്മുടെ സങ്കൽപ്പ ലോകത്തെ തീരുമാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇരിക്കുന്നത്.