നോക്കിയക്ക് എന്ത് സംഭവിച്ചു ?

മൊബൈൽ ഫോൺ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ചരിത്രത്തിൽ നോക്കിയ എന്ന പേര് വെറുമൊരു ബ്രാൻഡ് എന്നതിലുപരി ഒരു വികാരമായിരുന്നു. നോക്കിയ 6110 അല്ലെങ്കിൽ 8110 പോലുള്ള ഫോണുകൾ ആദ്യമായി കയ്യിലെടുത്ത ഒരു തലമുറയ്ക്ക് ആ അനുഭവം ഇന്നും മായാതെ നിൽക്കുന്നു. അന്നത്തെ ഫോണുകൾക്ക് ഇന്നത്തെ സ്മാർട്ട്ഫോണുകൾക്കില്ലാത്ത ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ടായിരുന്നു; അത് അവയുടെ ഉറപ്പും വിശ്വാസ്യതയുമായിരുന്നു. ഭാരമേറിയതും എന്നാൽ കയ്യിലൊതുങ്ങുന്നതുമായ ആ ഫോണുകളുടെ ഫിസിക്കൽ ബട്ടണുകൾ അമർത്തുമ്പോൾ ലഭിച്ചിരുന്ന ശബ്ദം ഒരു സുഖകരമായ അനുഭവമായിരുന്നു. താഴെ വീണാലോ അബദ്ധത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും തട്ടിയാലോ ഒന്നും സംഭവിക്കില്ലെന്ന ഉറപ്പ് ആ ഉപകരണങ്ങളെ ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അടയാളമാക്കി മാറ്റി. പലപ്പോഴും ബാറ്ററി ഊരി ഒന്നുകൂടി ഇട്ടാൽ പഴയ വേഗതയിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആ തകരാത്ത രൂപം ഒരു പ്രതീകമായിരുന്നു. എന്നാൽ, ലോകം മുഴുവൻ 'കണക്റ്റിംഗ് പീപ്പിൾ' എന്ന മുദ്രാവാക്യത്തിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ച ഈ ഭീമാകാരമായ കമ്പനി എങ്ങനെയാണ് ഒരു നമ്പർ ഡയൽ ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ തകർന്നടിഞ്ഞത് എന്നത് ബിസിനസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പാഠങ്ങളിലൊന്നാണ്.

നോക്കിയയുടെ പതനത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, അവർ കീഴടക്കിയ കൊടുമുടികളുടെ ഉയരം നമ്മൾ തിരിച്ചറിയണം. ഈ കമ്പനിയുടെ തുടക്കം ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തൊന്നുമല്ല. 1865-ൽ ഫിൻലൻഡിലെ ടാംപിയർ എന്ന സ്ഥലത്തുള്ള ഒരു പേപ്പർ മില്ലിൽ നിന്നാണ് നോക്കിയയുടെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. മരത്തിൽ നിന്ന് കടലാസ് നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു വ്യവസായമായി തുടങ്ങിയ അവർ, അടുത്ത ഒരു നൂറ്റാണ്ട് കൊണ്ട് റബ്ബർ ബൂട്ട്സ്, ടയറുകൾ, കേബിളുകൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളിലേക്ക് പടർന്നുപന്തലിച്ചു. മാറുന്ന കാലത്തിനനുസരിച്ച് സ്വയം പരിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി അന്നേ അവരുടെ ഡിഎൻഎയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. 1980-കളിൽ ജോർമ ഒലില എന്ന ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള സി.ഇ.ഒയുടെ കീഴിലാണ് നോക്കിയ തങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ തീരുമാനമെടുത്തത്. വളർന്നുവരുന്ന ഇലക്ട്രോണിക്സ്, ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ വിപണിയിൽ തങ്ങളുടെ ഭാവി പണയം വെക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി. ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ഒരു ബിസിനസ്സ് വെല്ലുവിളി ആയിരുന്നു അത്.

തൊണ്ണൂറുകളുടെ അവസാനത്തോടെ നോക്കിയ വെറുമൊരു വിപണി പങ്കാളി ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മൊബൈൽ ലോകത്തിന്റെ പര്യായമായിരുന്നു. അവരുടെ ആധിപത്യം പ്രധാനമായും മൂന്ന് തൂണുകളിലായിരുന്നു ഉറപ്പിച്ചിരുന്നത്. അതിൽ ഒന്നാമത്തേത് ഹാർഡ്‌വെയറിലുള്ള അവരുടെ മികവായിരുന്നു. നോക്കിയ 3310 പോലുള്ള ഫോണുകൾ അവയുടെ ഈട് കൊണ്ട് ഇതിഹാസങ്ങളായി മാറി. വ്യക്തിഗത താത്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഫോണിന്റെ പുറംകവർ മാറ്റാൻ സാധിക്കുന്ന 'എക്സ്പ്രസ്സ്-ഓൺ' (Xpress-on) കവറുകൾ വഴി അവർ മൊബൈൽ ഫോണിനെ ഒരു ഫാഷൻ ആക്സസറിയായി മാറ്റി. രണ്ടാമത്തെ തൂൺ അവരുടെ 'സിമ്പിയൻ' (Symbian) എന്ന ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റമായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ സ്മാർട്ട്ഫോണുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ സിമ്പിയൻ ലളിതമായി തോന്നാമെങ്കിലും, അതിന്റെ കാലത്ത് അത്ഭുതകരമായ ഒന്നായിരുന്നു അത്. ഒരേ സമയം പല കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള മൾട്ടിടാസ്കിംഗ് ശേഷിയും പുറത്തുനിന്നുള്ള ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യവും സിമ്പിയനെ ലോകത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടതാക്കി. മൂന്നാമത്തെയും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ തൂൺ അവരുടെ വിതരണ ശൃംഖലയായിരുന്നു. കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ കോടിക്കണക്കിന് ഫോണുകൾ നിർമ്മിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലും എത്തിക്കാനുള്ള അവരുടെ കഴിവ് മറ്റാർക്കും തകർക്കാനാവാത്ത ഒരു കോട്ടയായിരുന്നു.

2007-ൽ നോക്കിയ വിജയത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ് ലോകത്തെ മാറ്റിമറിച്ച ആ സംഭവം നടന്നത്. ആപ്പിൾ തങ്ങളുടെ ഐഫോൺ അവതരിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ നോക്കിയയിലെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇതിനെ കണ്ടത് പുച്ഛത്തോടെയായിരുന്നു. ഐഫോണിന് മികച്ച ക്യാമറയില്ലെന്നും 3G സൗകര്യമില്ലെന്നും പെട്ടെന്ന് ഉടയുന്ന ഗ്ലാസ് സ്ക്രീനാണെന്നും അവർ വാദിച്ചു. ടെക്നിക്കൽ വശങ്ങളിൽ ഐഫോൺ തങ്ങളുടെ എൻ-സീരീസ് (N-series) ഫോണുകളേക്കാൾ പിന്നിലാണെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു. എന്നാൽ ഇവിടെയാണ് അവർക്ക് ഏറ്റവും വലിയ പിഴവ് സംഭവിച്ചത്. നോക്കിയ ഐഫോണിനെ കണ്ടത് മെച്ചപ്പെട്ട ഫീച്ചറുകളുള്ള മറ്റൊരു ഫോണായിട്ടാണ്. എന്നാൽ ആപ്പിൾ അതിനെ അവതരിപ്പിച്ചത് ഇന്റർനെറ്റുമായി എപ്പോഴും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന, കയ്യിലൊതുങ്ങുന്ന ഒരു കമ്പ്യൂട്ടറായിട്ടായിരുന്നു. ലോകം ഹാർഡ്‌വെയറിൽ നിന്ന് സോഫ്റ്റ്‌വെയറിലേക്കും ആപ്ലിക്കേഷൻ അധിഷ്ഠിത ലോകത്തേക്കും മാറുന്നത് കാണാൻ നോക്കിയയുടെ അഹങ്കാരം അവരെ അനുവദിച്ചില്ല.

തൊട്ടടുത്ത വർഷം, 2008-ൽ ഗൂഗിൾ ആൻഡ്രോയിഡ് അവതരിപ്പിച്ചതോടെ ചിത്രം പൂർണ്ണമായും മാറി. ആൻഡ്രോയിഡ് ഒരു സൗജന്യ, ഓപ്പൺ സോഴ്സ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമായിരുന്നു. അതോടെ സാംസങ്, എച്ച്ടിസി തുടങ്ങിയ മറ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾക്ക് ശക്തമായ ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സൗജന്യമായി ലഭിച്ചു. പെട്ടെന്ന് നോക്കിയയുടെ ശത്രു ആപ്പിൾ എന്ന ഒരു കമ്പനി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആൻഡ്രോയിഡ് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു വലിയ നിര തന്നെയായി മാറി. നോക്കിയയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായ വിതരണ ശൃംഖലയെ ഇത് നേരിട്ട് ബാധിച്ചു. എന്നാൽ നോക്കിയയുടെ പതനത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള ഭീഷണികളേക്കാൾ കാരണം ആന്തരികമായ തകർച്ചയായിരുന്നു. അവരുടെ സോഫ്റ്റ്‌വെയറായ സിമ്പിയൻ പുതിയ ടച്ച് സ്ക്രീൻ കാലഘട്ടത്തിന് അനുയോജ്യമായിരുന്നില്ല. അത് പരിഷ്കരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു. കമ്പനിക്കുള്ളിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരവും 'ഇന്നൊവേറ്റേഴ്സ് ഡിലമ' (Innovator's Dilemma) എന്ന പ്രതിഭാസവും അവരെ തളർത്തി. നിലവിലുള്ള വലിയ ലാഭത്തെ ബാധിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ അവർ മടിച്ചു.

ഈ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാൻ 2010-ൽ സ്റ്റീഫൻ എലോപ്പ് സി.ഇ.ഒ ആയി ചാർജെടുത്തു. നോക്കിയ ഒരു "കത്തുന്ന പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ" (Burning Platform) നിൽക്കുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ജീവനക്കാർക്ക് നൽകിയ മുന്നറിയിപ്പ് പിന്നീട് വലിയ വിവാദമായി. സ്വന്തം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കാലഹരണപ്പെട്ടതാണെന്ന് അദ്ദേഹം പരസ്യമായി സമ്മതിച്ചതോടെ നോക്കിയയുടെ വില്പന കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞു. തുടർന്ന് 2011-ൽ ആൻഡ്രോയിഡിന് പകരം മൈക്രോസോഫ്റ്റിന്റെ വിൻഡോസ് ഫോൺ സ്വീകരിക്കാനുള്ള തീരുമാനം നോക്കിയയുടെ ശവപ്പെട്ടിയിലെ അവസാന ആണിയായി. വിൻഡോസ് ഫോണിന് ആൻഡ്രോയിഡിനെപ്പോലെ ധാരാളം ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ (Apps) ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ 'ആപ്പ് ഗ്യാപ്പ്' (App Gap) മൂലം ഉപഭോക്താക്കൾ നോക്കിയയെ കൈവിട്ടു. മനോഹരമായ ഹാർഡ്‌വെയറുള്ള ലൂമിയ (Lumia) ഫോണുകൾ അവർ പുറത്തിറക്കിയെങ്കിലും, ആർക്കും താല്പര്യമില്ലാത്ത ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വെയറിന്റെ ചങ്ങലയിൽ ആ ഫോണുകൾ തളയ്ക്കപ്പെട്ടു.

2013-ൽ നോക്കിയയുടെ മൊബൈൽ വിഭാഗം മൈക്രോസോഫ്റ്റ് ഏറ്റെടുത്തു. ഒരുകാലത്ത് ലോകം ഭരിച്ചിരുന്ന കമ്പനിയുടെ ആയുസ്സ് അവിടെ അവസാനിച്ചുവെന്ന് പലരും കരുതി. എന്നാൽ നോക്കിയ എന്ന കമ്പനി മരിച്ചില്ല, മറിച്ച് രൂപാന്തരപ്പെടുകയാണ് ചെയ്തത്. ഇന്ന് നോക്കിയ സ്മാർട്ട്ഫോണുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ ഒരു ദൗത്യത്തിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ് കമ്പനികളിലൊന്നാണ് ഇന്ന് നോക്കിയ. നമുക്ക് സ്മാർട്ട്ഫോണുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ ആവശ്യമായ 5G നെറ്റ്‌വർക്കുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ അവർ മുൻപന്തിയിലാണ്. കൂടാതെ അവരുടെ കയ്യിലുള്ള പതിനായിരക്കണക്കിന് പേറ്റന്റുകളിൽ നിന്ന് ആപ്പിളും സാംസങ്ങും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കമ്പനികൾ ഓരോ വർഷവും കോടിക്കണക്കിന് രൂപ റോയൽറ്റിയായി നോക്കിയക്ക് നൽകുന്നുണ്ട്. ഇന്ന് വിപണിയിലുള്ള നോക്കിയ ഫോണുകൾ HMD ഗ്ലോബൽ എന്ന കമ്പനി ലൈസൻസിംഗിലൂടെ പുറത്തിറക്കുന്നവയാണ്.

നോക്കിയയുടെ ചരിത്രം വർത്തമാനകാല ബിസിനസ്സ് ലോകത്തിന് നൽകുന്ന പാഠങ്ങൾ വളരെ വലുതാണ്. ഒന്നാമതായി, ഇന്നത്തെ ലോകത്ത് ഹാർഡ്‌വെയറിനേക്കാൾ പ്രധാനം സോഫ്റ്റ്‌വെയറും അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആവാസവ്യവസ്ഥയുമാണ്. രണ്ടാമതായി, കാലത്തിനനുസരിച്ച് സ്വയം തകർത്തു പണിയാൻ തയ്യാറാകാത്തവർ എത്ര വലിയ ഭീമന്മാരായാലും പുറന്തള്ളപ്പെടും. സ്വന്തം വിജയത്തിൽ അമിതമായി അഭിമാനിക്കുകയും മാറ്റങ്ങളെ പുച്ഛിക്കുകയും ചെയ്തതാണ് നോക്കിയയ്ക്ക് പറ്റിയ ഏറ്റവും വലിയ അബദ്ധം. ഐഫോൺ എന്താണെന്ന് അവർ കണ്ടു, പക്ഷേ അത് എന്തുകൊണ്ട് ജനങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ അവർക്ക് സാധിച്ചില്ല. ഉപഭോക്താവിന്റെ മാറുന്ന അഭിരുചികൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിലാണ് ഒരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ വിജയം ഇരിക്കുന്നത്. ഫിൻലൻഡിലെ ഒരു ചെറിയ പേപ്പർ മില്ലിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ലോകം കീഴടക്കി, ഒടുവിൽ തകർന്ന് വീണ് വീണ്ടും മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അതിജീവിക്കുന്ന നോക്കിയയുടെ കഥ പുതുമകൾ കണ്ടെത്തുന്നത് നിർത്തുന്നവർക്കുള്ള എക്കാലത്തെയും വലിയ മുന്നറിയിപ്പാണ്.