ശ്വാസകോശത്തിലേക്കും രക്തത്തിലേക്കും പടരുന്ന പുതിയ മലിനീകരണം

നമ്മുടെ വീടിനുള്ളിൽ സൂര്യപ്രകാശം കടന്നുവരുമ്പോൾ ആ വെളിച്ചത്തിൽ ധാരാളം പൊടിപടലങ്ങൾ പാറിനടക്കുന്നത് നാം ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. വളരെക്കാലമായി ശാസ്ത്രലോകം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് ഈ പൊടിപടലങ്ങൾ ഭൂരിഭാഗവും നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് കൊഴിഞ്ഞുവീഴുന്ന ചർമ്മകോശങ്ങളും, വളർത്തുമൃഗങ്ങളുടെ രോമങ്ങളും, വസ്ത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നൂലുകളും, പുറത്തുനിന്ന് എത്തുന്ന മണ്ണും ഒക്കെയാണെന്നാണ്. ഇവ ശ്വസിക്കുന്നത് വലിയ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കില്ലെന്നായിരുന്നു പൊതുവായ ധാരണ. എന്നാൽ, ആധുനിക മൈക്രോസ്കോപ്പുകളുടെ സഹായത്തോടെ ഈ പൊടിപടലങ്ങളെ നിരീക്ഷിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഞെട്ടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സത്യം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. നാം നിസ്സാരമെന്നു കരുതിയിരുന്ന ഈ പൊടിയിൽ നല്ലൊരു ശതമാനം സൂക്ഷ്മമായ പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങളാണ്.

നമ്മുടെ നിത്യജീവിതത്തിലെ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഭാഗമായി പ്ലാസ്റ്റിക് മാറിക്കഴിഞ്ഞു. പ്ലാസ്റ്റിക് കുപ്പികൾ, കവറുകൾ, ഗൃഹോപകരണങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെ നാം കാണുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് രൂപങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് പുറമെ, നമ്മുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ, തറയിൽ വിരിക്കുന്ന മാറ്റുകൾ, വാഹനങ്ങളുടെ ടയറുകൾ എന്നിവയിൽ നിന്നെല്ലാം നിരന്തരമായ ഘർഷണം മൂലവും തേയ്മാനം മൂലവും അതിസൂക്ഷ്മമായ പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നുണ്ട്. നാം ഓരോ തവണ ശ്വസിക്കുമ്പോഴും നമ്മുടെ ശ്വാസകോശങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നത് ഈ പ്ലാസ്റ്റിക് കണികകളാണ്. വായുവിൽ മാത്രമല്ല, കുടിക്കുന്ന വെള്ളത്തിലും കഴിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിലും വരെ ഇവയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ട്.

പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ഈ വ്യാപനത്തെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ പദാർത്ഥ സംരക്ഷണ നിയമം (Law of Conservation of Mass) എന്ന ശാസ്ത്രതത്വം നാം ഓർക്കണം. ഈ നിയമപ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള ഒരു പദാർത്ഥത്തെയും പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതിന്റെ രൂപം മാറുന്നു എന്ന് മാത്രം. ഒരു മരം ഉണങ്ങി വീണാൽ പ്രകൃതിയിലെ ബാക്ടീരിയകളും ഫംഗസുകളും ചേർന്ന് അതിനെ ദഹിപ്പിച്ച് മണ്ണോട് ചേർക്കുന്നു. ഇതിനെ ജൈവവിഘടനം (Biodegradation) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഒരു കൃത്രിമ പദാർത്ഥമാണ്. അതിനെ ദഹിപ്പിക്കാൻ പ്രകൃതിയിലെ സൂക്ഷ്മജീവികൾക്ക് പെട്ടെന്ന് സാധിക്കില്ല. പകരം, വെളിച്ചം, താപം, വെള്ളം എന്നിവയേറ്റ് പ്ലാസ്റ്റിക് ക്രമേണ ദുർബലമാവുകയും ചെറുമണികളായി പൊടിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇത്തരത്തിൽ അഞ്ച് മില്ലിമീറ്ററിൽ താഴെ വലിപ്പമുള്ള പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങളെയാണ് മൈക്രോ പ്ലാസ്റ്റിക്സ് (Microplastics) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. പ്ലാസ്റ്റിക് കൂടുതൽ പൊടിയുന്നതോടെ അവ നാനോ പ്ലാസ്റ്റിക്സ് (Nano plastics) എന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇവ നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, വായുവിന്റെ കനത്തിനൊപ്പം അന്തരീക്ഷത്തിൽ വളരെ ഉയരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് സാധിക്കും. 2023-ൽ ജപ്പാനിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ മൗണ്ട് ഫുജിയിലെ മേഘപടലങ്ങളിൽ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ മേഘങ്ങളിൽ പോലും പ്ലാസ്റ്റിക് കണികകൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിനർത്ഥം പെയ്യുന്ന മഴവെള്ളത്തിൽ പോലും ഇന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് കലർന്നിരിക്കുന്നു എന്നാണ്.

നമ്മുടെ വീടിനുള്ളിലെ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണത്തിന്റെ പ്രധാന സ്രോതസ്സ് സിന്തറ്റിക് വസ്ത്രങ്ങളാണ്. പോളിസ്റ്റർ, നൈലോൺ തുടങ്ങിയ നൂലുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ വാഷിംഗ് മെഷീനിൽ കഴുകുമ്പോൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് മൈക്രോ ഫൈബറുകൾ (Microfibers) വെള്ളത്തിലേക്ക് കലരുന്നു. ഈ മലിനജലം നദികളിലേക്കും കടലുകളിലേക്കും എത്തുകയും അവിടുത്തെ മത്സ്യങ്ങളുടെയും മറ്റു ജീവികളുടെയും ശരീരത്തിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് കുമിഞ്ഞുകൂടാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആത്യന്തികമായി ഈ മത്സ്യങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ പ്ലാസ്റ്റിക് വീണ്ടും മനുഷ്യശരീരത്തിലേക്ക് തന്നെ തിരിച്ചെത്തുന്നു.

മനുഷ്യശരീരത്തിനുള്ളിലേക്ക് കടക്കുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ ഗൗരവകരമാണ്. നാനോ പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾക്ക് നമ്മുടെ ശ്വാസകോശത്തിലെ ആൽവിയോളൈ (Alveoli) വഴിയോ ദഹനവ്യൂഹത്തിന്റെ ഭിത്തികൾ വഴിയോ നേരിട്ട് രക്തത്തിലേക്ക് കടക്കാൻ സാധിക്കും. രക്തത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കണങ്ങൾ ഹൃദയത്തിലേക്കും മസ്തിഷ്കത്തിലേക്കും വരെ എത്തിയേക്കാം. 2024 മാർച്ചിൽ പുറത്തുവന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയധമനികളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് ഹൃദയാഘാതത്തിനുള്ള സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.

നമ്മുടെ പ്രതിരോധ സംവിധാനം (Immune System) ഈ പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങളോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ശരീരത്തിലെത്തുന്ന അന്യവസ്തുക്കളെയും രോഗാണുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നത് മാക്രോഫേജുകൾ (Macrophages) എന്ന കോശങ്ങളാണ്. ഇവ പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങളെ വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുന്നുവെങ്കിലും അവയെ ദഹിപ്പിക്കാൻ നമ്മുടെ ശരീരത്തിന് കഴിയില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി ആ കോശങ്ങൾ നശിക്കുകയും ശരീരത്തിൽ നീർക്കെട്ട് (Inflammation) ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിട്ടുമാറാത്ത പല രോഗങ്ങൾക്കും കാരണമായേക്കാം.

പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം ഇത്രയും രൂക്ഷമാണെങ്കിലും പ്രകൃതി അതിനെ അതിജീവിക്കാൻ ചില വഴികൾ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ട് എന്നതും ഒരു വസ്തുതയാണ്. 'പ്ലാസ്റ്റിസ്ഫിയർ' (Plastisphere) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പുതിയൊരു ആവാസവ്യവസ്ഥ കടലിലെ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്നുണ്ട്. ചില പ്രത്യേക ബാക്ടീരിയകൾ പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെ ഭക്ഷണമാക്കി മാറ്റാൻ പരിണമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. 2016-ൽ ജപ്പാനിൽ കണ്ടെത്തിയ 'ഐഡിയോണെല്ല സക്കായെൻസിസ്' (Ideonella sakaiensis) എന്ന ബാക്ടീരിയ പ്ലാസ്റ്റിക്കിനെ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. ഭാവിയിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം തടയാൻ ഇത്തരം സൂക്ഷ്മജീവികളെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താമെന്ന് ശാസ്ത്രലോകം കരുതുന്നു.

നാം നിർമ്മിച്ച പ്ലാസ്റ്റിക് ഇന്ന് നമ്മുടെ തന്നെ ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് ഒരു വിരോധാഭാസമാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ സൗകര്യത്തിന് വേണ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ഈ പദാർത്ഥം പ്രകൃതിയുടെ സ്വാഭാവികമായ ചക്രങ്ങളെ തെറ്റിക്കുകയും മനുഷ്യന്റെ ജൈവികമായ ഘടനയെപ്പോലും ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുക എന്നതിലുപരി, അത് എങ്ങനെ പരിസ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാം എന്നതിലാണ് വരുംകാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി നിലനിൽക്കുന്നത്.