വാഗിൾ ഡാൻസ് മുതൽ വൈഫൈ സിഗ്നലുകൾ വരെ: തേനീച്ചകളുടെ അതിജീവന പോരാട്ടം

നമ്മുടെ ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെ നാം കാണുന്നതും അനുഭവിക്കുന്നതും കേവലം അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെയാണ്. എന്നാൽ മനുഷ്യൻ്റെ ഈ പരിമിതമായ ഇന്ദ്രിയലോകത്തിന് പുറത്ത്, അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ഡാറ്റ കൈമാറ്റങ്ങളുടെയും വൈദ്യുത സിഗ്നലുകളുടെയും ഒരു അദൃശ്യ പ്രപഞ്ചം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആപ്പിൾ കൈയ്യിലെടുക്കുമ്പോൾ നാമത് ഒരു പഴമായി മാത്രം കാണുന്നു. എന്നാൽ ഒരു സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത് വിത്തുകൾ ദൂരേക്ക് എത്തിക്കാൻ പ്രകൃതി ഒരുക്കിയ ഒരു തന്ത്രമാണ്. ഊർജ്ജതന്ത്രത്തിൻ്റെ കണ്ണിലൂടെ നോക്കിയാൽ, 93 ദശലക്ഷം മൈൽ അകലെയുള്ള സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള ഊർജ്ജവും മണ്ണിലെ രാസവസ്തുക്കളും വായുവിലെ കാർബണും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ഒരു ഭൗതിക രേഖയാണത്. ഈ സങ്കീർണ്ണമായ നിർമ്മാണ പ്രക്രിയയ്ക്ക് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അദൃശ്യരായ എൻജിനീയർമാരാണ് തേനീച്ചകൾ. 'ആപ്പിസ് മെല്ലിഫെറ' (Apis mellifera) എന്ന ശാസ്ത്രനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ജീവികൾ വെറുമൊരു പ്രാണിയല്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയുടെ ജൈവവ്യവസ്ഥയെ നിലനിർത്തുന്ന അത്യാധുനികമായ 'ഫ്ലൈയിങ് ഹാർഡ് ഡ്രൈവുകൾ' ആണ്.

മനുഷ്യൻ്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന ലോകത്തെ 'ഉംവെൽറ്റ്' (Umwelt) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. 1909-ൽ ജേക്കബ് വോൺ യുക്സ്കുൾ എന്ന ജീവശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഈ പദം അവതരിപ്പിച്ചത്. നമ്മുടെ തലച്ചോറിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന വൈഫൈ സിഗ്നലുകളോ അൾട്രാവയലറ്റ് രശ്മികളോ നമുക്ക് കാണാനാവില്ല. എന്നാൽ തേനീച്ചകളുടെ ലോകം അങ്ങനെയല്ല. അവയുടെ കോമ്പൗണ്ട് കണ്ണുകൾക്ക് അൾട്രാവയലറ്റ് വെളിച്ചം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. നമ്മൾ ഒരു മഞ്ഞപ്പൂവ് കാണുന്നിടത്ത്, തേനീച്ചകൾ കാണുന്നത് പൂമ്പൊടി ഇരിക്കുന്ന കൃത്യമായ ഇടത്തേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്ന അൾട്രാവയലറ്റ് ലാൻഡിംഗ് സ്ട്രിപ്പുകളാണ്. ഇത് വെറുമൊരു കാഴ്ചയുടെ മാത്രം കാര്യമല്ല, ഇതിലും അത്ഭുതകരമായ ഒരു വൈദ്യുത ലോകമാണ് അവയുടേത്.

തേനീച്ചകൾ വായുവിലൂടെ പറക്കുമ്പോൾ സെക്കൻഡിൽ ഇരുന്നൂറിലധികം തവണ ചിറകുകൾ അടിക്കുന്നു. ഈ അതിവേഗ ചലനം വായുതന്മാത്രകളുമായി ഉരസുകയും 'ട്രൈബോഇലക്ട്രിക് ചാർജിങ്' (Triboelectric charging) എന്ന പ്രതിഭാസത്തിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ തേനീച്ചയുടെ ശരീരത്തിൽ പോസിറ്റീവ് ഇലക്ട്രിക്കൽ ചാർജ് അഥവാ പോസിറ്റീവ് വൈദ്യുതി ഉണ്ടാകുന്നു. നേരെമറിച്ച്, മണ്ണിൽ വേരുറച്ചുനിൽക്കുന്ന ചെടികൾക്കും പൂക്കൾക്കും നെഗറ്റീവ് ചാർജാണുള്ളത്. പോസിറ്റീവ് ചാർജുള്ള തേനീച്ച നെഗറ്റീവ് ചാർജുള്ള പൂവിനടുത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, അവ തമ്മിൽ സ്പർശിക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ ഒരു വൈദ്യുത വലയം രൂപപ്പെടുന്നു. ഈ ഇലക്ട്രോസ്റ്റാറ്റിക് ആകർഷണം കാരണം പൂമ്പൊടികൾ ഗുരുത്വാകർഷണത്തെ മറികടന്ന് വായുവിലൂടെ തേനീച്ചയുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് പറന്നു വന്ന് ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു.

പൂക്കൾ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയത്തിനും ഈ വൈദ്യുതി സഹായിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു തേനീച്ച ഒരു പൂവിൽ നിന്ന് തേൻ കുടിച്ചു കഴിയുമ്പോൾ ആ പൂവിൻ്റെ നെഗറ്റീവ് ചാർജ് താൽക്കാലികമായി മാറുന്നു. തൊട്ടുപിന്നാലെ വരുന്ന മറ്റൊരു തേനീച്ചയ്ക്ക് തൻ്റെ ആൻ്റിനകളിലെ സെൻസറുകൾ വഴി ഈ മാറ്റം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. "ഈ പൂവിലെ തേൻ തീർന്നുപോയിരിക്കുന്നു" എന്ന സന്ദേശം ഈ വൈദ്യുത വ്യതിയാനത്തിലൂടെ അവൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഒരു ടച്ച് സ്ക്രീൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് സമാനമായ ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രകൃതി ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപേ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്.

മണം പിടിക്കാനുള്ള തേനീച്ചകളുടെ കഴിവും സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. നായ്ക്കളെക്കാൾ മികച്ച രീതിയിൽ മണം തിരിച്ചറിയാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയും. അവയുടെ ആൻ്റിനകളിൽ 170-ലധികം ഗന്ധഗ്രാഹികൾ (Odour receptors) ഉണ്ട്. ഇതുകൊണ്ടാണ് കുഴിച്ചിട്ട ബോംബുകൾ കണ്ടെത്താൻ പോലും തേനീച്ചകളെ പരിശീലിപ്പിക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കഴിയുന്നത്. പൂക്കൾ വായുവിലേക്ക് വിടുന്ന 'സെൻ്റ് പ്ലൂമുകൾ' (Scent plumes) അഥവാ ഗന്ധമേഘങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന് നൂറുകണക്കിന് മീറ്റർ അകലെയുള്ള ഭക്ഷണ സ്രോതസ്സ് കണ്ടെത്താൻ അവയ്ക്ക് സാധിക്കും.

എന്നാൽ ആധുനിക മനുഷ്യൻ്റെ കടന്നുകയറ്റം ഈ അദൃശ്യ ലോകത്തെ ജാം (Jam) ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പുകയും കീടനാശിനികളും അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഇലക്ട്രിക്കൽ കണ്ടക്ടിവിറ്റിയെ മാറ്റുന്നു. പൂക്കൾ പുറത്തുവിടുന്ന ഗന്ധതന്മാത്രകൾ വായുവിലെ മലിനീകരണ വസ്തുക്കളുമായി ചേർന്ന് രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും അവയുടെ ഘടന മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് തേനീച്ചകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കണ്ണിൽ കറുത്ത തുണി കെട്ടുന്നതിന് തുല്യമാണ്. പൂക്കൾ വിളിച്ചുപറയുന്ന ഗന്ധസന്ദേശങ്ങൾ വായിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയാതെ അവ ദിശയറിയാതെ അലയുന്നു.

തേനീച്ചകളുടെ നാവിഗേഷൻ അഥവാ വഴി കണ്ടെത്താനുള്ള ശേഷിയും ശാസ്ത്രലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ഒരു ചെറിയ എള്ളിൻ്റെ വലുപ്പം മാത്രമുള്ള തേനീച്ചയുടെ തലച്ചോറ് സൂര്യൻ്റെ സ്ഥാനം കണക്കാക്കി സങ്കീർണ്ണമായ കണക്കുകൾ കൂട്ടാൻ പ്രാപ്തമാണ്. ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ കൂട്ടിലുള്ള മറ്റ് തേനീച്ചകളോട് വഴി വിശദീകരിക്കാൻ അവ 'വാഗിൾ ഡാൻസ്' (Waggle Dance) എന്ന വിദ്യ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എട്ട് (8) എന്ന അക്കത്തിന്റെ ആകൃതിയിൽ നൃത്തം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് അവ ദൂരവും ദിശയും വിവരിക്കുന്നത്. സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിലും, തങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലുള്ള ജൈവഘടികാരം (Circadian clock) ഉപയോഗിച്ച് ഓരോ നിമിഷവും വഴി പുതുക്കാൻ (Update) അവയ്ക്ക് കഴിയും.

പക്ഷേ, ഇന്ന് നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന കീടനാശിനികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് 'നിയോനിക്കോട്ടിനോയിഡ്സ്' (Neonicotinoids), തേനീച്ചകളുടെ ഈ നാവിഗേഷൻ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിനെ തകർക്കുന്നു. ഈ വിഷാംശം തേനീച്ചകളെ നേരിട്ട് കൊല്ലുന്നില്ലെങ്കിലും അവയുടെ തലച്ചോറിലെ 'മഷ്റൂം ബോഡി' എന്ന ഭാഗത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ഫലമോ, തേൻ കുടിച്ചു കഴിഞ്ഞ് തിരികെ കൂട്ടിലേക്ക് പോകാൻ നോക്കുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് വഴി തെറ്റുന്നു. സ്വന്തം വീട് കണ്ടെത്താനാവാതെ ഊർജ്ജം തീർന്ന് അവ ആകാശത്ത് വെച്ച് തന്നെ മരിച്ചു വീഴുന്നു.

നമ്മുടെ ജൈവവ്യവസ്ഥയുടെ കണ്ണാടിയാണ് തേനീച്ചക്കൂടുകൾ. മരങ്ങളിൽ നിന്ന് പശ കിട്ടാതെ വരുമ്പോൾ നഗരങ്ങളിലെ തേനീച്ചകൾ ടാറും പെയിൻ്റും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് കൂടുണ്ടാക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ആന്ത്രോപോസീൻ (Anthropocene) കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രകൃതി എത്രത്തോളം മലിനമാണെന്ന് തേനീച്ചകൾ തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലൂടെ നമുക്ക് കാട്ടിത്തരുന്നു.

തേനീച്ചകളെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് കേവലം ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. അത് പ്രകൃതിയുടെ ഭാഷ നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഈ ലോകത്തെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന അദൃശ്യമായ ആ വൈദ്യുത, ഗന്ധ നൂലുകൾ പൊട്ടിപ്പോയാൽ, നാം ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ തീർത്തും ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകും. അടുത്ത തവണ ഒരു ആപ്പിൾ കഴിക്കുമ്പോൾ ഓർക്കുക, അതിന് പിന്നിൽ ഒരുപാടൊരുപാട് അദൃശ്യ കരങ്ങളുടെ കഠിനാധ്വാനമുണ്ട്.