അഞ്ചു പൈസ ചെലവും പരസ്യവുമില്ലാതെ ലോകം കീഴടക്കിയ വീഡിയോ ആപ്പ്

ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ലാഭേച്ഛയില്ലാത്ത വിപ്ലവം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഒന്നാണ് വിഎൽസി മീഡിയ പ്ലെയർ. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഡോളറുകളുടെ പരസ്യ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നിരസിച്ചും, ഉപയോക്താക്കളിൽ നിന്ന് ഒരു രൂപ പോലും ഈടാക്കാതെയും, പൂർണ്ണമായും സുതാര്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ ആപ്ലിക്കേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ്. ഓറഞ്ച് നിറത്തിലുള്ള ഒരു ട്രാഫിക് കോണിന്റെ ലോഗോയുമായി നമ്മുടെ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ ഇടംപിടിച്ച ഈ പ്ലെയർ മുന്നൂറ് കോടിയിലധികം തവണ ഡൗൺലോഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ലാഭത്തിനായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന വമ്പൻ കമ്പനികൾക്കിടയിൽ ഒരു പൊതുസേവനം എന്ന നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിഎൽസി, സ്വകാര്യതയെ മാനിച്ചും പരസ്യങ്ങളില്ലാതെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്നത് ഇന്നത്തെ കാലത്ത് വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഒരു കാലത്ത് ചൈനീസ് ചാര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്ന തെറ്റായ മുദ്രകുത്തി ഇന്ത്യയിൽ പോലും ഇത് നിരോധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, നിയമപോരാട്ടത്തിലൂടെയും സാങ്കേതികമായ സത്യസന്ധതയിലൂടെയും അത് തിരികെ വരികയായിരുന്നു.

രണ്ടായിരമാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വീഡിയോ ഫയൽ പ്ലേ ചെയ്യുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമായിരുന്നില്ല. ഓരോ വീഡിയോ ഫോർമാറ്റിനും വ്യത്യസ്തമായ 'കോഡെക്കുകൾ' ആവശ്യമായിരുന്നു. വീഡിയോ ഫയലുകളെ കമ്പ്യൂട്ടറിന് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന രീതിയിൽ വിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന വിദ്യയാണ് കോഡെക്കുകൾ. അക്കാലത്ത് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വിൻഡോസ് മീഡിയ പ്ലെയർ അല്ലെങ്കിൽ റിയൽ പ്ലെയർ തുടങ്ങിയവ പല ഫോർമാറ്റുകളെയും പിന്തുണച്ചിരുന്നില്ല. ഒരു വീഡിയോ കാണണമെങ്കിൽ പുതിയ സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകൾ പണം നൽകി വാങ്ങേണ്ടി വരികയോ അല്ലെങ്കിൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഫയലുകൾ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യേണ്ടി വരികയോ ചെയ്യുന്ന ഒരു സാഹചര്യം നിലനിന്നിരുന്നു. ഈയൊരു സാങ്കേതിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്കാണ് വിഎൽസി മീഡിയ പ്ലെയർ കടന്നുവരുന്നത്. ഏത് തരത്തിലുള്ള വീഡിയോ ഫയലും സുഗമമായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുമെന്ന വാഗ്ദാനമായിരുന്നു വിഎൽസിയെ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കിയത്.

വിഎൽസിയുടെ ഉത്ഭവം ഒരു ബിസിനസ്സ് ആശയത്തിൽ നിന്നോ അല്ലെങ്കിൽ വിപണി കീഴടക്കാനുള്ള പദ്ധതിയോ ആയിരുന്നില്ല. 1996-ൽ ഫ്രാൻസിലെ പ്രശസ്തമായ ഇക്കോൾ സെൻട്രൽ പാരീസ് എന്ന എഞ്ചിനീയറിംഗ് സർവകലാശാലയിലെ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഒരു അക്കാദമിക് പ്രോജക്റ്റായാണ് ഇത് ആരംഭിച്ചത്. സർവകലാശാലയിലെ നെറ്റ്‌വർക്കിന്റെ വേഗതയും ശേഷിയും വർദ്ധിപ്പിക്കണമെന്ന വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആവശ്യത്തിന് അധികൃതർ പണം നൽകാൻ തയ്യാറായില്ല. ഇതിനെ തുടർന്ന്, നിലവിലുള്ള നെറ്റ്‌വർക്ക് എത്രത്തോളം കാര്യക്ഷമമായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് കാണിച്ചു കൊടുക്കാനായി വിദ്യാർത്ഥികൾ ഒരു വീഡിയോ സ്ട്രീമിംഗ് സംവിധാനം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഉപഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വീഡിയോ സിഗ്നലുകൾ കോളേജ് നെറ്റ്‌വർക്കിലൂടെ കൈമാറുകയായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം. ഇതിനായി അവർ ഒരു സെർവർ ഭാഗവും (വീഡിയോ ലാൻഡ് സെർവർ) ഒരു ക്ലയന്റ് ഭാഗവും (വീഡിയോ ലാൻഡ് ക്ലയന്റ്) നിർമ്മിച്ചു. ഇതിലെ ക്ലയന്റ് ഭാഗമാണ് പിന്നീട് വിഎൽസി എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെട്ടത്.

വിഎൽസിയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വഴിത്തിരിവ് 2001 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് നടന്ന ജി.പി.എൽ (GNU General Public License) റിലീസായിരുന്നു. സർവകലാശാല അധികൃതരുമായുള്ള മാസങ്ങൾ നീണ്ട ചർച്ചകൾക്കൊടുവിൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഈ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായി ലഭ്യമാക്കാൻ അനുവാദം വാങ്ങി. റിചാർഡ് സ്റ്റാൾമാൻ എന്ന കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ആവിഷ്കരിച്ച ഫ്രീ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ദർശനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഇത് പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഇവിടെ 'ഫ്രീ' എന്നത് സൗജന്യമായ പണം എന്നതിലുപരി ഉപയോക്താവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആർക്കും ഈ സോഫ്റ്റ്‌വെയറിന്റെ കോഡ് പരിശോധിക്കാനും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനും പുതിയ പതിപ്പുകൾ പുറത്തിറക്കാനും അനുവാദമുണ്ട്. ഈയൊരു തീരുമാനമാണ് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രോഗ്രാമർമാരെ വിഎൽസിയുടെ വളർച്ചയിൽ പങ്കാളികളാക്കിയത്. കേവലം ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ ഇതിന്റെ വിൻഡോസ് പതിപ്പ് ഇറങ്ങുകയും ലോകമെമ്പാടും പടരുകയും ചെയ്തു.

മറ്റ് മീഡിയ പ്ലെയറുകൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഫോർമാറ്റുകളും ഡിജിറ്റൽ റൈറ്റ്സ് മാനേജ്മെന്റ് (DRM) പോലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളും ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, വിഎൽസി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് ഫയലുകൾ തടസ്സമില്ലാതെ പ്ലേ ചെയ്യുന്നതിലായിരുന്നു. ഇതിനായി എഫ്.എഫ്.എം.പി.ഇ.ജി (FFMPEG) പോലുള്ള ഓപ്പൺ സോഴ്സ് കോഡുകൾ അവർ ഉപയോഗിച്ചു. ഏത് ഭാഷയിലുള്ള വീഡിയോയെയും വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ആഗോള വിവർത്തകനെപ്പോലെയാണ് എഫ്.എഫ്.എം.പി.ഇ.ജി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സങ്കീർണ്ണമായ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ലളിതമായ രീതിയിൽ ഉപയോക്താക്കളിലേക്ക് എത്തിച്ചതുകൊണ്ടുതന്നെ വിഎൽസിക്ക് വമ്പൻ കമ്പനികളോട് കിടപിടിക്കാൻ സാധിച്ചു. ലാഭം ലക്ഷ്യമല്ലാത്തതുകൊണ്ട് തന്നെ ഉപയോക്താക്കളുടെ വിവരങ്ങൾ ചോർത്തുന്നതിനോ പരസ്യങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതിനോ അവർ ശ്രമിച്ചില്ല. ഇത് ഉപയോക്താക്കൾക്കിടയിൽ വലിയൊരു വിശ്വാസം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ സഹായിച്ചു.

മൈക്രോസോഫ്റ്റ് പോലുള്ള വൻകിട കമ്പനികൾ വിപണിയിലെ എതിരാളികളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കാറുള്ള 'എംബ്രേസ്, എക്സ്റ്റൻഡ്, എക്സ്റ്റിംഗുഷ്' എന്ന തന്ത്രത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ വിഎൽസിക്ക് സാധിച്ചത് അതിന്റെ നിയമപരമായ സുരക്ഷ കൊണ്ടാണ്. ജി.പി.എൽ ലൈസൻസിലെ 'കോപ്പിലെഫ്റ്റ്' എന്ന നിയമം അനുസരിച്ച്, വിഎൽസിയുടെ കോഡ് ഉപയോഗിച്ച് ആരെങ്കിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയാൽ ആ മാറ്റങ്ങളും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് സ്വതന്ത്രമായി നൽകാൻ അവർ ബാധ്യസ്ഥരാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു കമ്പനിക്കും വിഎൽസിയുടെ കോഡ് മോഷ്ടിച്ച് അതിൽ ചാരപ്രോഗ്രാമുകൾ ചേർത്ത് സ്വന്തം ഉൽപ്പന്നമായി വിൽക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഇത് വിഎൽസിയെ ഒരു സാമ്പത്തിക ഉൽപ്പന്നം എന്നതിലുപരി ഒരു ആഗോള പൊതുസ്വത്തായി മാറ്റി. 2009-ൽ ഫ്രാൻസിൽ വീഡിയോ ലാൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു നോൺ-പ്രോഫിറ്റ് ഓർഗനൈസേഷൻ രൂപീകരിച്ചതോടെ ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിയമപരമായും സാങ്കേതികമായും കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായി.

ജീൻ ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് കെംഫ് എന്ന വ്യക്തി വിഎൽസിയുടെ വളർച്ചയിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ച ഒരാളാണ്. 2003-ൽ ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയായി വിഎൽസി പ്രോജക്റ്റിൽ ചേർന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് വീഡിയോ ലാൻ സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി മാറി. വിഎൽസിയിൽ പരസ്യങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറുകളുടെ വാഗ്ദാനങ്ങൾ ലഭിച്ചെങ്കിലും അവയെല്ലാം കെംഫ് നിരസിച്ചു. ഉപയോക്താക്കളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സാങ്കേതികമായ സത്യസന്ധതയും പണത്തേക്കാൾ വിലപ്പെട്ടതാണെന്ന ദർശനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ചത്. എന്നിരുന്നാലും, മൊബൈൽ യുഗത്തിന്റെ വരവോടെ വിഎൽസി ചില വെല്ലുവിളികൾ നേരിട്ടു. ആപ്പിളിന്റെ ആപ്പ് സ്റ്റോർ നിബന്ധനകൾ ജി.പി.എൽ ലൈസൻസുമായി ഒത്തുപോകാത്തതുകൊണ്ട് 2011-ൽ ആപ്പ് സ്റ്റോറിൽ നിന്ന് വിഎൽസി നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ തത്വങ്ങളിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാതെ തന്നെ എൽ.ജി.പി.എൽ (Lesser General Public License) എന്ന പുതിയ നിയമക്രമത്തിലേക്ക് വിഎൽസിയുടെ പ്രധാന എൻജിൻ മാറ്റിക്കൊണ്ട് അവർ ഈ പ്രതിസന്ധി പരിഹരിച്ചു.

2022-ൽ ഇന്ത്യയിൽ വിഎൽസിക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയ നിരോധനം ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ട ഒന്നായിരുന്നു. സിസാഡ (Cicada) പോലുള്ള ചൈനീസ് ഹാക്കർ ഗ്രൂപ്പുകൾ വിഎൽസി മീഡിയ പ്ലെയറിന്റെ പേര് ദുരുപയോഗം ചെയ്ത് കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ നുഴഞ്ഞുകയറാൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്ന റിപ്പോർട്ടുകളാണ് ഈ നിരോധനത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. വിഎൽസി എന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയറിന്റെ കുഴപ്പമല്ല, മറിച്ച് ഹാക്കർമാർ അതിന്റെ പ്രശസ്തിയെ ഒരു മറയായി ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു. ഈ തെറ്റിദ്ധാരണ തിരുത്താനായി വീഡിയോ ലാൻ ടീമും ഇന്ത്യയിലെ ഇന്റർനെറ്റ് ഫ്രീഡം ഫൗണ്ടേഷനും നിയമപരമായി പോരാടുകയും ഒടുവിൽ സർക്കാർ നിരോധനം പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് വിഎൽസിക്ക് ഇന്ത്യൻ ഉപയോക്താക്കൾക്കിടയിൽ കൂടുതൽ സ്വീകാര്യത നൽകി. ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇത്തരം സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകൾക്ക് വലിയ വിപണന ബജറ്റുകളോ സെയിൽസ് ടീമുകളോ ഇല്ലെങ്കിലും, ഉപയോക്താക്കളുടെ വിശ്വാസം എന്ന വലിയൊരു കോട്ട അവർക്ക് ചുറ്റുമുണ്ട്. ബിസിനസ്സ് തന്ത്രങ്ങളേക്കാൾ വലിയ ശക്തി മനുഷ്യനന്മയും സഹകരണവുമാണെന്ന് വിഎൽസി മീഡിയ പ്ലെയറിന്റെ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.