കാലത്തിന്റെ കറയിൽ മരവിച്ച ജീവൻ: മൂന്നരക്കോടി വർഷങ്ങളുടെ രഹസ്യം തേടി

നമ്മുടെ ചെറുവിരലിന്റെ നഖത്തേക്കാൾ ചെറുതാണ് ഈ ജീവി. ശരീരം മൂന്ന് മില്ലിമീറ്ററിൽ താഴെ മാത്രം. പക്ഷേ ഈ കൊച്ചു ജന്തുവിന് ശാസ്ത്രലോകത്തോട് പറയാനുള്ളത് 35 മില്യൺ വർഷങ്ങളുടെ, അതായത് കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ 3.5 കോടി വർഷങ്ങളുടെ, ഒരു വലിയ കഥയാണ്. ഇതൊരു വെറും ഫോസിലിന്റെ കഥയല്ല, മറിച്ച് കാലം തന്നെ ഒരു നിമിഷത്തെ മരവിപ്പിച്ചു വെച്ച വിസ്മയകരമായ ഒരു ടൈം ക്യാപ്സൂളിന്റെ കഥയാണ്. നമ്മുടെ ഈ യാത്ര തുടങ്ങുന്നത് ആ ഒരു നിമിഷത്തിൽ നിന്നാണ്.

നമുക്കറിയാം, സാധാരണഗതിയിൽ ഒരു ജീവി മരിച്ചാൽ അത് മണ്ണോട് ചേർന്നുപോകും. ഒന്നുകിൽ ചീഞ്ഞഴുകും, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ജീവികൾ അതിനെ ഭക്ഷണമാക്കും. പക്ഷേ ഇവിടെ സംഭവിച്ചത് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒന്നാണ്. 35 മില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള ലേറ്റ് ഇയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഒരു മരത്തിന്റെ കറയിൽ അഥവാ റെസിനിൽ, അബദ്ധവശാൽ പെട്ടുപോയ ഒരു കൊയ്ത്തുകാരൻ ചിലന്തിയുടെ (Harvestman) കഥയാണിത്. ആ പശയിൽ ഒട്ടിപ്പിടിച്ച ആ നിമിഷം അതൊരു മരണക്കെണിയായിരുന്നിരിക്കാം, പക്ഷേ പ്രകൃതി ആ ജീവിയെ അവിടുന്ന് അങ്ങോട്ട് സംരക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങുകയായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ യൂറോപ്പിലെ ബാൾട്ടിക് തീരങ്ങളിലും ഉക്രൈനിലെ റോവ്നോ മേഖലയിലുമുള്ള കൊടുംകാടുകളിലാണ് ഈ കഥയുടെ വേരുകൾ കിടക്കുന്നത്. ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യം, ഈ ഫോസിൽ ഒരൊറ്റ മാതൃകയല്ല — ഒരു ആണൻ ബാൾട്ടിക് ആംബറിലും ഒരു പെണ്ണൻ ഉക്രൈനിലെ റോവ്നോ ആംബറിലും കണ്ടെത്തിയ രണ്ട് മാതൃകകളാണ് ഇവ. ഇരുവരെയും ഒരുമിച്ച് 'ബാൾട്ടിക്കോലാസ്മ വണ്ടർലിച്ചി' എന്ന് പേരിട്ട് ശാസ്ത്രലോകം അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ആംബർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ മരക്കറയിൽ ഇത്രയും കാലം ഈ ജീവി എങ്ങനെ കേടുകൂടാതെ ഇരുന്നു എന്നത് ചിന്തിച്ചാൽ നമുക്ക് അത്ഭുതം തോന്നും. ഇതൊരു പ്രകൃതിദത്തമായ മരവിപ്പിക്കലാണ്. സാധാരണ അഴുകിപ്പോകേണ്ട ഒരു ശരീരത്തെ പ്രകൃതി തന്നെ കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഈ ജീവിയുടെ ഐഡന്റിറ്റി തിരിച്ചറിയുക എന്നത് ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് ഒരു വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. മൂന്ന് മില്ലിമീറ്ററിൽ താഴെ വലിപ്പമുള്ള ഒരു ശരീരത്തിന് മില്യൺ കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ കഥ പറയാനുണ്ടെന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു കൗതുകമില്ലേ? ഈ ഫോസിൽ വെറുമൊരു കല്ലല്ല, അതൊരു വിജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള വാതിലാണ്.പക്ഷേ, ഈ കുഞ്ഞൻ ജീവിക്ക് ഇത്രയേറെ പ്രാധാന്യം വരാൻ ഒരു കാരണമുണ്ട്. അത് മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ നമ്മൾ ഭൂമിയിലെ വമ്പൻ ഡൈനോസറുകൾക്കും എത്രയോ മുൻപുള്ള കാലത്തേക്ക് പോകണം. ഏതാണ്ട് 400 മില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, ഡെവോണിയൻ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഇത്തരം ജീവികളുടെ പൂർവ്വികർ ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നതിന്റെ തെളിവുകൾ ഫോസിൽ രേഖകളിൽ കാണാം. ഇവർ ആദ്യം മുതൽ തന്നെ കരയിലെ ജീവികളാണ്.

നമ്മൾ പലപ്പോഴും ഇവരെ കണ്ടാൽ വെറും ചിലന്തികളാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ കൊയ്ത്തുകാരൻ ചിലന്തികൾക്ക് സാധാരണ ചിലന്തികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ചിലന്തികളെപ്പോലെ ഇവർക്ക് വല നെയ്യാൻ അറിയില്ല, ഇവർക്ക് വിഷവുമില്ല. ഇനി ഇവരുടെ ഈ പ്രത്യേക ഉപകുടുംബം — ഓർത്തോലാസ്മറ്റൈനേ — ഇന്ന് യൂറോപ്പിൽ പൂർണ്ണമായും വംശനാശം സംഭവിച്ച ഒരു വിഭാഗമാണ്. ഇന്ന് ഇവരുടെ അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും വടക്കൻ-മധ്യ അമേരിക്കയിലും മാത്രമാണ് ജീവിക്കുന്നത്. 35 മില്യൺ വർഷങ്ങൾ മുൻപ് ഇക്കൂട്ടർ ഉത്തരാർദ്ധഗോളം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരുന്നു എന്ന ഞെട്ടിക്കുന്ന വസ്തുതയാണ് ഈ ഫോസിൽ നമ്മോടു പറയുന്നത്. ഇനി ഈ ജീവി ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്ന് ചിന്തിച്ചുനോക്കൂ. ഇന്നത്തെ ഭൂമിയല്ല അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ലേറ്റ് ഇയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ ഭൂമി ഇന്നത്തേതിനേക്കാൾ ഗണ്യമായി ചൂടുള്ളതായിരുന്നു. ബാൾട്ടിക് കടലിനും കരിങ്കടലിനും ഇടയിലുള്ള ഇന്നത്തെ ഉക്രൈൻ, ബെലാറൂസ്, ബാൾട്ടിക് രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങൾ അന്ന് ഉഷ്ണമേഖലാ-ഉപഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയുള്ള കൊടും കാടുകളായിരുന്നു. അവിടെ വലിയ മരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇറ്റുവീഴുന്ന കറയിൽ പെട്ടുപോകുന്ന ഇത്തരം ജീവികൾ ഇന്ന് നമുക്ക് അന്നത്തെ പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് നൽകുന്നു. ആ കാലത്തെ ആവാസവ്യവസ്ഥ പോലും ഈ ആംബർ ഫോസിലുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും. പ്രകൃതി ഓരോ മാറ്റവും അടയാളപ്പെടുത്തി വെക്കുന്നത് ഇത്തരം നിസ്സാരമെന്ന് തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങളിലൂടെയാണ്.

എങ്ങനെയൊക്കെയാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഈ കുഞ്ഞൻ ജീവിയെ ഇത്ര കൃത്യമായി പഠിക്കുന്നത്? വെറും കണ്ണുകൊണ്ട് നോക്കിയാൽ ഇതൊരു ചെറിയ കറുത്ത പൊട്ടുപോലെ മാത്രമേ തോന്നൂ. ഇവിടെ ഗവേഷകർ ഉപയോഗിച്ചത് ജർമ്മനിയിലെ ഹാംബർഗിലുള്ള ഡോയ്ഷ്ഷ്-ഇലക്ട്രോൺ-സിൻക്രോട്രോൺ (DESY) കേന്ദ്രത്തിലെ അത്യാധുനിക സിൻക്രോട്രോൺ റേഡിയേഷൻ കമ്പ്യൂട്ടഡ് ടോമോഗ്രഫി സാങ്കേതിക വിദ്യയാണ്. ഈ X-ray സ്കാനിംഗ് ആ ജീവിയുടെ ഒരു ത്രീഡി ഡിജിറ്റൽ രൂപം നമ്മുടെ മുന്നിൽ തെളിച്ചു. ശരീരത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിലെ നൂൽക്കൂടുപോലുള്ള നേർത്ത ഞരമ്പുകളും, ഒന്നിലധികം ഉപകരണങ്ങളുള്ള സങ്കീർണ്ണ വദനഭാഗങ്ങളും, വ്യക്തമായ നേത്രക്കുമ്പ് (eye mound) ഘടനയും — ഇവ പൂർണ്ണ വ്യക്തതയോടെ ആദ്യമായി ദൃശ്യമായി. ഒരു ഡിജിറ്റൽ പുനർജന്മം. ഒരു ആംബർ ഫോസിലിൽ ഈ രീതി ആദ്യമായി പ്രയോഗിക്കുന്നത് ഇതിനോടൊപ്പമാണ് എന്ന് ഗവേഷണ പ്രബന്ധം പ്രത്യേകം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇത് ശരിക്കും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു വലിയ വിജയമാണ്.

ഈ ജീവിയുടെ ശരീരഘടന പരിശോധിച്ചാൽ ചില കൗതുകവസ്തുതകൾ നമ്മൾ കാണുന്നു. ഇവരുടെ ശരീരം തീർത്തും പരന്നതും കൂർത്ത ഘടനകളാൽ അലംകൃതവുമാണ്. ഒരു ഹൂഡ് (hood) പോലെ മുൻഭാഗം ഒഴിഞ്ഞ് തള്ളിനിൽക്കുന്നു. ഇത്തരം ഘടനകൾ ഇന്ന് കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും അമേരിക്കയിലും ജീവിക്കുന്ന ബന്ധുക്കളിലും കാണാം, ഇത് ഒരു ബന്ധുബന്ധത്തിന്റെ ശക്തമായ തെളിവാണ്. ഇവരുടെ നീളമുള്ള കാലുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് രണ്ടാമത്തെ ജോഡി കാലുകൾ, വെറുമൊരു കാലുകൾ മാത്രമല്ല — അവ ചുറ്റുപാടുകൾ അനുഭവിച്ചറിയാനുള്ള ആന്റിനകൾ കൂടിയാണ്. ഇക്കൂട്ടർ ആ ഇലപ്പടർപ്പുകൾക്കിടയിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനും ഇരയെ കണ്ടെത്താനും ഈ കാലുകൾ അത്യാവശ്യമായിരുന്നു.

ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ ഒരു വലിയ ലോറേഷ്യൻ കരഭൂമിയായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന കാലത്ത് ഇവരുടെ ഈ ഗ്രൂപ്പ് ഉത്തരാർദ്ധഗോളം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. പക്ഷേ, ഇയോസീൻ അവസാനിക്കുന്ന കാലത്ത് ഭൂമിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം സംഭവിച്ചു. "ഗ്രാൻഡ് കൂപ്പൂർ" എന്ന് ശാസ്ത്രലോകം വിളിക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഭൂമി ക്രമേണ തണുത്തുതുടങ്ങി, അന്റാർട്ടിക്കയിൽ ഹിമം രൂപപ്പെട്ടുതുടങ്ങി, യൂറോപ്പിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങൾ ശോഷിച്ചുതുടങ്ങി. ഈ കാലാവസ്ഥ മാറ്റം യൂറോപ്പിലെ പല ജീവിവർഗ്ഗങ്ങൾക്കും നിർണ്ണായക പ്രഹരമേൽ‌പ്പിച്ചു. ഓർത്തോലാസ്മറ്റൈനേ ഗ്രൂപ്പ് യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതായി. ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോയ ആ വംശനാശത്തിന്റെ നിശബ്ദമായ തെളിവാണ് ഈ ഫോസിൽ.

ഇവിടെയാണ് നമ്മൾ ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കേണ്ട ഒരു കാര്യമുള്ളത്. അന്നത്തെ ആ കാലാവസ്ഥ മാറ്റം സ്വാഭാവിക ഭൂഗർഭ-ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്ര കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് നമ്മൾ അനുഭവിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥ മാറ്റം മനുഷ്യന്റെ ഇടപെടലുകൾ കൊണ്ടുകൂടിയാണ്. ഒരു കുഞ്ഞൻ ജീവിയുടെ വംശനാശം പോലും ഒരു വലിയ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായേക്കാം. പ്രകൃതിയിൽ എല്ലാം പരസ്പരബന്ധിതമാണ്. വലിപ്പമേറിയ ആനകളെയും കടുവകളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് നമ്മൾ ആശങ്കിക്കുമ്പോൾ, നമ്മുടെ കണ്ണിൽ‌പ്പെടാത്ത ഇത്തരം കോടിക്കണക്കിന് ചെറുജീവികളാണ് ഈ ഭൂമിയുടെ ആധാരശില എന്ന് നമ്മൾ മറന്നുപോകുന്നു.

ശാസ്ത്രത്തിൽ നമ്മൾ എപ്പോഴും വിചാരിക്കുന്നത് നമുക്ക് എല്ലാം അറിയാം എന്നാണ്. എന്നാൽ ഈ ഒരു ഫോസിൽ നമ്മോടു പറയുന്നത് നമുക്ക് അറിയാത്ത കാര്യങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ലോകം ഇനിയുമുണ്ടെന്നാണ്. 'മോളിക്യുലർ ക്ലോക്ക്' എന്ന് പറയുന്ന ഡിഎൻഎ പഠനങ്ങളും ഫോസിലുകളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളും തമ്മിൽ പലപ്പോഴും പൊരുത്തപ്പെടാറില്ല. ഈ ഫോസിൽ ആ വിടവ് നികത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു കണ്ണിയാണ്. ഓർത്തോലാസ്മറ്റൈനേ ഗ്രൂപ്പ് ഒരിക്കൽ യൂറോപ്പിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു, പക്ഷേ ഇടക്കെവിടെ ഇവർ ഇവിടെ നിന്ന് അദൃശ്യരായി എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഇന്ന് നമ്മുടെ കൈയ്യിൽ ഒരു ഫോസിൽ തെളിവുണ്ട്. ഇനിയും കണ്ടെത്താനിരിക്കുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളും ഇത്തരം ആംബർ കഷ്ണങ്ങളിൽ നമ്മെ കാത്ത് കഴിഞ്ഞേക്കും.നമ്മൾ പലപ്പോഴും വിചാരിക്കുന്നത് പരിണാമം ഒരു നേർരേഖയിലുള്ള യാത്രയാണെന്നാണ്. കുരങ്ങനിൽ നിന്ന് മനുഷ്യനിലേക്ക് എന്നൊക്കെ നമ്മൾ കാണുന്ന ആ ചിത്രം പോലെ ലളിതമല്ല കാര്യങ്ങൾ. പരിണാമം വട്ടം കറങ്ങിയും, ശാഖകളായി പിരിഞ്ഞും, ചിലപ്പോൾ ഒരു ദേശം മുഴുവൻ വിട്ടൊഴിഞ്ഞും പോകുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഇക്കൂട്ടർ ഒരിക്കൽ യൂറോപ്പ് ഭരിച്ചു, ഇന്ന് അവർ ഏഷ്യയിലും അമേരിക്കയിലും ഒതുങ്ങിക്കഴിയുന്നു. ഇത് ജൈവ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു ദ്വന്ദ്വ ജ്യോഗ്രഫിയുടെ (disjunct biogeography) ക്ലാസ്സിക്കൽ ഉദാഹരണമാണ്.

ഇന്ന് നമ്മൾ ജീവിക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്ന് ആലോചിച്ചുനോക്കൂ. ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിനെ 'ആറാമത്തെ വംശനാശ കാലം' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. വലിയ മൃഗങ്ങൾ ചത്തൊടുങ്ങുമ്പോൾ നമ്മൾ വാർത്തകളിൽ കാണാറുണ്ട്, എന്നാൽ ഇത്തരം കൊച്ചു ജീവികൾ നിശബ്ദമായി ഈ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത് ആരും അറിയുന്നില്ല. നമ്മുടെ കാൽക്കീഴിലെ ഇലപ്പടർപ്പുകളിൽ കോടിക്കണക്കിന് കൊച്ചുജീവികളുണ്ട്. ഒരു കാട്ടിലെ മണ്ണ് ഫലഭൂയിഷ്ഠമാക്കുന്നതിലും, മൃതശരീരങ്ങളെ ഭൂമിക്ക് ഫലകരമാക്കി നൽകുന്നതിലും ഇത്തരം ചെറിയ ആർത്രോപോഡ് ജീവികൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. ഇവ ഇല്ലാതായാൽ ആ കാടും ഇല്ലാതാകും.ഭാവിയിൽ സാങ്കേതികവിദ്യ വളരുമ്പോൾ, ഒരുപക്ഷേ AI ഉപയോഗിച്ച് ഈ ജീവിയുടെ ത്രീഡി ഡേറ്റ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം. 35 മില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള ആ മഴക്കാടുകളെ VR സാങ്കേതികവിദ്യയിലൂടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു കാലം വരാം. ശാസ്ത്രം നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വാഗ്ദാനം അതാണ്; ഡേറ്റ ഉള്ളിടത്തോളം ഭൂതകാലം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി മരിക്കുന്നില്ല.

നമ്മുടെ ഈ നീലഗ്രഹം ഒരു വലിയ ഡൈനാമിക് സിസ്റ്റമാണ്. ഇതിൽ ഒന്നും സ്ഥിരമല്ല. പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ വറ്റുന്നു, കാലാവസ്ഥ മാറുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കിടയിലും ജീവൻ ഒരു വഴി കണ്ടെത്തിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും. പക്ഷേ ആ വഴി എപ്പോഴും മനുഷ്യന് അനുകൂലമാകണം എന്നില്ല. ഈ ആംബർ ഫോസിൽ നമ്മോട് ഉറക്കെ പറയുന്നത് ഇതാണ്: ഒരിക്കൽ ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒന്ന് ഇനി ഇവിടെ ഇല്ല. ആ ഒഴിഞ്ഞ ഇടം നിരക്ഷണ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്.ഭൂമിയുടെ ആയുസ്സുമായി താരതമ്യം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ എന്നത് വെറുമൊരു നിമിഷം മാത്രമാണ്. ഒരു ചെറിയ മരക്കറയിൽ പെട്ടുപോയ ആ ജീവി ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന 3.5 കോടി വർഷത്തെ ചരിത്രം, ആ ഗ്രൂപ്പ് ഒരിക്കൽ ഒരു ഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞ് ജീവിച്ചിരുന്നു എന്ന സത്യം, ഇന്ന് ആ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ അവർ ഇല്ല എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം — ഇതെല്ലാം ചേർന്നൊരു ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുന്നു: "ഞങ്ങൾ ഒരു ഭൂഖണ്ഡം വിട്ടുപോയി, നിങ്ങൾ ഒരു ഗ്രഹം മൊത്തം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരുമോ?"

ഓരോ പുതിയ ഫോസിൽ കണ്ടുപിടിത്തവും നമ്മളെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് നമ്മുടെ അറിവില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചാണ്. ഈ കൊച്ചു ജീവിയുടെ കഥ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഇത് ഈ ഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ചും, ഇതിലെ ജൈവ വൈവിദ്ധ്യത്തെക്കുറിച്ചും, അതിജീവനത്തിന്റെ നിഗൂഢ നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചും നമ്മെ നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. വലിയ സത്യങ്ങൾ എപ്പോഴും ചെറിയ കാര്യങ്ങളിലാണ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ഇനിയും കണ്ടെത്താനിരിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് രഹസ്യങ്ങളിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടിക്കൊണ്ട്, ആംബറിനുള്ളിലെ ആ ചെറിയ ജീവി ഇന്നും നമ്മെ നോക്കി ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നുണ്ടാകും. ആ ചോദ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ടത് നമ്മളാണ്.