ശൂന്യാകാശത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ: ഒന്നുമില്ലായ്മയിൽ നിന്ന് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിത്തറയിലേക്ക്

നമ്മൾ ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ് നിൽക്കുന്നത് എന്ന് ആരെങ്കിലും പെട്ടെന്ന് ചോദിച്ചാൽ, ഒരു നിമിഷം പോലും ആലോചിക്കാതെ വളരെ കൃത്യമായി ആ സ്ഥലം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയും. കുറച്ചു മാറി നിൽക്കുന്ന മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടി, ഇത് രണ്ടും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളാണെന്ന് പറയാൻ നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് ഒരു സെക്കന്റിന്റെ നൂറിലൊരംശം പോലും വേണ്ടിവരുന്നില്ല. നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ഇതൊരു വലിയ കാര്യമായിട്ട് പോലും നമുക്ക് തോന്നാറില്ല. സത്യത്തിൽ ഒരു സ്ഥലത്ത് ആയിരിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ 'ഇവിടെ' എന്ന് പറയുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം എന്താണ്? ഒരു വീട്ടുപേരോ, തെരുവിന്റെ വിലാസമോ, അല്ലെങ്കിൽ നമ്മൾ താമസിക്കുന്ന നഗരത്തിന്റെ പേരോ പറഞ്ഞാൽ സാധാരണ ഗതിയിൽ ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമാകും. ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ ഗൂഗിൾ മാപ്പിലെ ഒരു കൃത്യമായ അക്ഷാംശ രേഖാംശ കോർഡിനേറ്റ് നൽകിയാലും കാര്യം കഴിഞ്ഞു. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ലളിതമായ ചോദ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരിക്കും അത്. പക്ഷെ, അത്ര നിസ്സാരമായി തള്ളിക്കളയാൻ പറ്റുന്ന ഒന്നല്ല ഇത്. ഈ ലളിതമായ ഉത്തരങ്ങൾക്ക് തൊട്ടുതാഴെ, നമ്മുടെ സാമാന്യബുദ്ധിയെ ഞെട്ടിക്കുന്ന അതീവ വിചിത്രമായ മറ്റൊരു ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യം ഒളിച്ചിരിപ്പുണ്ട്. ഈയൊരു വലിയ ആശയത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് നമ്മൾ ഇന്ന് സംസാരിക്കാൻ പോകുന്നത്. നമ്മൾ എവിടെയെങ്കിലും ആയിരിക്കുക എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭൗതികശാസ്ത്ര അർത്ഥം നമ്മൾ 'സ്പേസിൽ' എവിടെയോ ഒരു ബിന്ദുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്നാണ്. ഞാൻ ഈ പറയുന്നത് നമ്മൾ ടെലിസ്കോപ്പ് ഫോട്ടോകളിലും ഡോക്യുമെന്ററികളിലും കാണുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും താരാപഥങ്ങൾക്കും ഇടയിലുള്ള ആ കൂരിരുട്ട് നിറഞ്ഞ വിദൂര ശൂന്യാകാശത്തെക്കുറിച്ചല്ല. മറിച്ച്, വെറും സ്പേസ്. അതായത് 'ഇവിടെ' എന്നും 'അവിടെ' എന്നും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഇടങ്ങൾ നിലനിൽക്കാൻ കാരണമായ ആ ഒരു അടിസ്ഥാന യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഒരൊറ്റ ബിന്ദുവിൽ ഒരേസമയം കൂട്ടിമുട്ടാതെ, കൃത്യമായി ഒരു സ്ഥലത്ത് മാത്രം സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കാൻ നമ്മെ ഓരോരുത്തരെയും അനുവദിക്കുന്ന ആ അദൃശ്യമായ അടിത്തറയെക്കുറിച്ചാണ്.

മിക്ക ആളുകളും തങ്ങളുടെ ആയുഷ്കാലത്ത് ഒരിക്കൽപ്പോലും എന്താണ് ഈ സ്പേസ് എന്ന് ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കാറുപോലുമില്ല. കാരണം, നമ്മൾ ജനിച്ചുവീഴുന്ന നിമിഷം മുതൽ നമ്മുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമായി അത്രത്തോളം ആഴത്തിൽ ഇഴചേർന്ന് കിടക്കുന്ന ഒന്നാണ് ഈ സ്പേസ്. വെള്ളത്തിൽ ജനിച്ചു വളരുന്ന ഒരു സമുദ്ര മത്സ്യത്തിന് എങ്ങനെയാണോ വെള്ളം തികച്ചും അദൃശ്യവും സ്വാഭാവികവുമായി തോന്നുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെയാണ് നമ്മൾ മനുഷ്യർക്ക് സ്പേസും. ഒരിക്കലും വെള്ളത്തിന് പുറത്തുവരാത്ത, വെള്ളമില്ലാത്ത ഒരവസ്ഥ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു മീൻ ജലത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാറില്ലല്ലോ. എന്നാൽ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനയെക്കുറിച്ച് നമ്മൾ പഠിക്കാൻ പോകുന്ന മറ്റെല്ലാ ശാസ്ത്ര വിസ്മയങ്ങളും ഈയൊരു അടിത്തറയ്ക്ക് മേലാണ് പടുത്തുയർത്തിയിരിക്കുന്നത്. അത് തമോഗർത്തങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ഭീമമായ ഗുരുത്വാകർഷണം പ്രകാശത്തിന്റെ പാതയെ വളയ്ക്കുന്ന പ്രതിഭാസമാകട്ടെ, പ്രകാശവേഗതയോടടുത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ സമയം ഇഴഞ്ഞുനീങ്ങുന്ന അത്ഭുതമാകട്ടെ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഒരു കോണിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കോണിലേക്ക് ഞൊടിയിടയിൽ എത്താൻ സഹായിക്കുന്ന വേംഹോളുകളെയും കുറുക്കുവഴികളെയും കുറിച്ചുള്ള സാധ്യതകളാകട്ടെ, ഇവയെല്ലാം സ്പേസ് എന്ന അടിസ്ഥാന ഇഷ്ടികയ്ക്ക് മുകളിലാണ് നിൽക്കുന്നത്. ഈയൊരു അടിത്തറ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയില്ലെങ്കിൽ, ബാക്കി നമ്മൾ പഠിക്കുന്ന ആധുനിക ഭൗതികശാസ്ത്രം മുഴുവൻ കേവലം അർത്ഥമില്ലാത്ത വെറും സൂത്രവാക്യങ്ങളായി മാറും. ഇതിനൊരു കൃത്യമായ ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ ശാസ്ത്രലോകത്തിന് മുന്നൂറിലധികം വർഷങ്ങളുടെ കഠിന പരിശ്രമം വേണ്ടിവന്നു. സത്യം പറഞ്ഞാൽ, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും ആ അന്വേഷണം പൂർണ്ണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും തലയെടുപ്പുള്ള രണ്ട് അതികായന്മാരായ ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഈ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ച് തങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ സൗഹൃദം തന്നെ തകർത്തെറിയുന്ന അവസ്ഥയിൽ വരെ എത്തിയിരുന്നു. ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടിന് ശേഷം മൂന്നാമതൊരാൾ വന്ന് ഇവർ രണ്ടുപേരുടെയും നിഗമനങ്ങൾക്ക് വലിയ പോരായ്മകളുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. അതിനും ശേഷം നാലാമതൊരാൾ—അസാധ്യമായ ട്രെയിൻ യാത്രകളെക്കുറിച്ചും പ്രകാശകിരണത്തിന് മുകളിൽ കയറി യാത്ര ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ചും രാപ്പകൽ ചിന്തിച്ചുകൂട്ടിയിരുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനായ പേറ്റന്റ് ക്ലാർക്ക്—അതുവരെയുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ധാരണകളെയും എടുത്ത് ആർക്കും സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും പറ്റാത്ത വിധത്തിൽ പൊളിച്ചെഴുതി. ഈ കാര്യങ്ങൾ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് വലിയ അക്കാദമിക് ഫിസിക്സ് ബിരുദങ്ങളൊന്നും ആവശ്യമില്ല. നമ്മുടെ നിത്യജീവിതത്തിൽ കാണാനും തൊടാനും അനുഭവിക്കാനും പറ്റുന്ന സാധാരണ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് നമുക്കിത് പടിപടിയായി നിർമ്മിച്ചെടുക്കാം.

സാധാരണയായി സ്പേസിനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ മനുഷ്യർ ചിന്തിക്കുന്നത് അതൊരു 'ഒന്നുമില്ലായ്മ' അഥവാ തികഞ്ഞ ശൂന്യത ആണെന്നാണ്. നമ്മൾ സുഹൃത്തിന് ഒരു പന്ത് എറിഞ്ഞു കൊടുക്കുമ്പോൾ, ആ പന്ത് വായുവിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ശൂന്യമായ അകലത്തെയാണ് നമ്മൾ സ്പേസ് എന്ന് ലളിതമായി വിളിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ കോടിക്കണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾ താണ്ടി സൂര്യനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന വെളിച്ചം ഭൂമിയിലെത്താൻ എടുക്കുന്ന ആ എട്ട് മിനിറ്റ് സമയം അത് യാത്ര ചെയ്യുന്ന ദൂരത്തെ. പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള സകല നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളെയും പൊടിപടലങ്ങളെയും, എന്തിനേറെ ഓരോ ചെറിയ പരമാണുക്കളെ പോലും പൂർണ്ണമായി തുടച്ചുമാറ്റിയാൽ അവിടെ ബാക്കിയാകുന്നത് ശുദ്ധമായ ഒന്നുമില്ലായ്മ മാത്രമായിരിക്കും എന്ന് നമുക്ക് സ്വാഭാവികമായും തോന്നും. പക്ഷെ, അവിടെയാണ് ശാസ്ത്രം നമ്മെ അമ്പരപ്പിക്കുന്നത്. ഈ പറയുന്ന ഒന്നുമില്ലായ്മയ്ക്ക് സ്വന്തമായി ചില വ്യക്തമായ സ്വഭാവങ്ങളും നിയമങ്ങളുമുണ്ട്. പ്രകൃതിയിൽ അതിന് കൃത്യമായി മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകൾ വേണമെന്ന് കർശനമായ നിർബന്ധമുണ്ട്—രണ്ടല്ല, പതിനൊന്നല്ല, കൃത്യം മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകൾ. എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ എന്ന് ഇന്നുവരെ പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ ശാസ്ത്രത്തിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. അതുപോലെ, രണ്ട് ബിന്ദുക്കൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ വഴികൾ ഏതെന്ന് ഈ സ്പേസ് മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിക്കുന്നുണ്ട്. ഇതിലൊക്കെ ഉപരിയായി, ഏറ്റവും അവിശ്വസനീയമായ കാര്യം എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, സ്പേസിന് സ്വന്തമായി വലിയാനും ചുരുങ്ങാനും വളയാനും കഴിയും എന്നതാണ്.

ഇതൊന്ന് വ്യക്തമായി സങ്കൽപ്പിച്ചു നോക്കൂ: വൃത്താകൃതിയിൽ നന്നായി വലിഞ്ഞു മുറുകിക്കിടക്കുന്ന ഒരു വലിയ ട്രാംപോളിൻ തുണി ചിന്തിക്കുക. അതിനുമുകളിലൂടെ ഒരു ചെറിയ ഗോലി പതുക്കെ ഉരുട്ടിവിട്ടാൽ അത് യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ നേർരേഖയിൽ മറുപുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കും. എന്നാൽ ആ ട്രാംപോളിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഭാരമേറിയ ഒരു ഇരുമ്പ് പന്തോ ബോളിംഗ് ബോളോ എടുത്തു വെച്ചാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും? ആ വലിയ ഭാരം കാരണം ട്രാംപോളിന്റെ പ്രതലം താഴേക്ക് ആഴ്ന്നുപോവുകയും, ആ ഭാഗത്ത് ഒരു വലിയ കുഴിയോ വക്രതയോ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും. ഇപ്പോൾ നേരത്തെ ഉരുട്ടിയ അതേ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് അതേ വേഗതയിൽ വീണ്ടും ആ ഗോലി ഉരുട്ടിവിട്ടാൽ, അത് പഴയതുപോലെ നേർരേഖയിൽ സഞ്ചരിക്കില്ല. പകരം, ആ വലിയ പന്ത് ഉണ്ടാക്കിയ കുഴിയുടെ ചെരിവിലൂടെ അതൊരു വളഞ്ഞ പാതയിലൂടെ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ തുടങ്ങും. കുട്ടികൾ നാണയമിട്ട് കറക്കുന്ന ഫണലുകളിലൂടെ നാണയം വട്ടത്തിൽ കറങ്ങി താഴേക്ക് വീഴുന്നതുപോലെ, ആ ഗോലി വലിയ പന്തിന് ചുറ്റും വലംവെക്കും. ഇവിടെ സൂക്ഷ്മമായി ശ്രദ്ധിച്ചാൽ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാകും: ആ ഗോലിയെ ആരും വശങ്ങളിൽ നിന്ന് ബലം പ്രയോഗിച്ച് തള്ളിയിട്ടില്ല, ഗോലിയുടെ ഭാരത്തിനോ ആന്തരിക സ്വഭാവത്തിനോ ഒരു മാറ്റവും വന്നിട്ടുമില്ല. ഇവിടെ മാറിയത് അത് സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ പ്രതലത്തിന്റെ ജ്യാമിതിയോ ആകൃതിയോ മാത്രമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഭാരമുള്ള വസ്തുക്കൾ, അതായത് മാസ്സ്, സ്പേസിനോട് ചെയ്യുന്നതും തികച്ചും ഇതുതന്നെയാണ്. സൂര്യനെപ്പോലെയോ ഭൂമിയെപ്പോലെയോ ഉള്ള വലിയ വസ്തുക്കൾ തങ്ങൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള സ്പേസിനെ ഉള്ളിലേക്ക് കുഴിപ്പിക്കുകയും വളയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വളഞ്ഞ സ്പേസിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങളും പ്രകാശകിരണങ്ങളും സ്വാഭാവികമായും വളഞ്ഞ പാതകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. അല്ലാതെ അദൃശ്യമായ ഏതെങ്കിലും ഒരു അജ്ഞാത ശക്തി അവരെ ചരടിൽ കെട്ടി വലിച്ച് തിരിക്കുന്നതുകൊണ്ടല്ല അത് സംഭവിക്കുന്നത്. അവർ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ അടിസ്ഥാന സ്പേസ് പരന്നതല്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്. ഒരു ഭാരമേറിയ പന്ത് വെക്കുമ്പോൾ ആഴ്ന്നുപോയി വളയാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഒന്നുമില്ലായ്മ എന്നത് കേവല ശൂന്യതയല്ല, മറിച്ച് എന്തോ ഒരു യഥാർത്ഥ ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യമാണ് എന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് തന്നെ നമുക്ക് വ്യക്തമാകും.

അപ്പോൾ പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും മൗലികമായ ചോദ്യം വീണ്ടും മുന്നിലേക്ക് വരുന്നു: യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് ഈ സ്പേസ്? മറ്റ് വസ്തുക്കൾ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കിലും സ്വന്തമായി മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ഭൗതിക യാഥാർത്ഥ്യമാണോ സ്പേസ്? അതോ, നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള സ്ഥാനങ്ങളെയും ദൂരങ്ങളെയും അളക്കാൻ നമ്മൾ സൗകര്യപൂർവ്വം ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത ഒരു സങ്കല്പമോ വെറുമൊരു ഭാഷയോ വ്യാകരണമോ മാത്രമാണോ ഇത്? ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞരും തത്വചിന്തകരും ഈയൊരു സമസ്യയ്ക്ക് മുന്നിൽ മുന്നൂറിലധികം വർഷങ്ങളായി നിരന്തരം സംവാദങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ രണ്ടും വളരെ യുക്തിസഹമാണെന്ന് തോന്നും, എന്നാൽ രണ്ടും ഒരേസമയം ശരിയാകാൻ ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ല. ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി ഈ വലിയ തർക്കം ഉടലെടുത്തപ്പോൾ അത് രണ്ട് ലോകോത്തര ശാസ്ത്ര പ്രതിഭകളുടെ സൗഹൃദം തന്നെ ഇല്ലാതാക്കാൻ മാത്രം തീവ്രമായിരുന്നു. സർ ഐസക് ന്യൂട്ടന് താൻ മുന്നോട്ടുവെച്ച ശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങൾ തെറ്റാണെന്ന് മറ്റാരെങ്കിലും വാദിക്കുന്നത് തീരെ സഹിക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. തന്റെ കണ്ടെത്തലുകളെ സ്വകാര്യ സ്വത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അതിരുകടന്ന വാശിയോടെയാണ് അദ്ദേഹം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ജർമ്മൻ തത്വചിന്തകനും ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ഗോട്ട്ഫ്രീഡ് വിൽഹെം ലൈബ്നിസ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള ന്യൂട്ടന്റെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനമായ സിദ്ധാന്തത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, അതൊരു സാധാരണ ശാസ്ത്ര സംവാദമായി ഒതുങ്ങിയില്ല, മറിച്ച് കടുത്ത വ്യക്തിവൈരാഗ്യമായി മാറുകയായിരുന്നു.

ന്യൂട്ടന്റെ വാദം നമ്മുടെ സാധാരണ ബോധത്തിന് വളരെ എളുപ്പം ബോധ്യപ്പെടുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. ന്യൂട്ടൺ ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞത് സ്പേസ് എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളിൽ നിന്നൊക്കെ സ്വതന്ത്രമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണെന്നാണ്—ഒരിക്കലും ചലിക്കാത്ത, മാറ്റമില്ലാത്ത, അനന്തമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകളുള്ള ഒരു ഭീമാകാരമായ ഒഴിഞ്ഞ പാത്രം പോലെ. ആ പാത്രത്തിനുള്ളിൽ നക്ഷത്രങ്ങളുണ്ടോ ഗ്രഹങ്ങളുണ്ടോ എന്നത് ആ പാത്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തെല്ലും ബാധിക്കുന്നതേയില്ല. ഒരു മുറിയുടെ ഉദാഹരണം തന്നെ എടുത്തുനോക്കാം. ആ മുറിക്കുള്ളിൽ മേശയും കസേരകളും അലമാരകളും പുസ്തകങ്ങളും നിരത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. നാളെ ആ മുറിയിലുള്ള സകല സാധനങ്ങളും ഒന്നൊഴിയാതെ എടുത്തുമാറ്റിയാലും ആ മുറിയുടെ ശൂന്യമായ ഉൾഭാഗം അവിടെത്തന്നെ ബാക്കിയുണ്ടാകും. ഫർണിച്ചറുകൾ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ട് മുറിയുടെ തറയോ ഭിത്തികളോ അവ തമ്മിലുള്ള അകലമോ ഇല്ലാതാകുന്നില്ലല്ലോ. ആ മുറി ഒരു ശൂന്യമായ അറയായി അവിടെത്തന്നെ നിലനിൽക്കും. ഇതേ തത്വം തന്നെയാണ് ന്യൂട്ടൺ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ പ്രയോഗിച്ചത്: പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവ്വ താരാപഥങ്ങളെയും വസ്തുക്കളെയും തുടച്ചുമാറ്റിയാലും, സ്പേസ് അവിടെത്തന്നെ ഒരു പോറൽ പോലുമേൽക്കാതെ ബാക്കിയുണ്ടാകും. അതിനെ നിലനിർത്താൻ മറ്റ് പദാർത്ഥങ്ങളുടെ ആവശ്യമില്ലാത്ത, പ്രകൃതിയുടെ മാറ്റമില്ലാത്ത വലിയൊരു ശൂന്യവേദിയായി അത് തുടരും. ഇതിനെയാണ് ന്യൂട്ടൺ 'അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസ്' അഥവാ കേവല സ്പേസ് എന്ന് വിളിച്ചത്.

എന്നാൽ ലൈബ്നിസ് വാദിച്ചത് ന്യൂട്ടന്റെ ഈ ചിന്താഗതി ഭൗതികപരമായി മാത്രമല്ല, തത്ത്വശാസ്ത്രപരമായി തന്നെ തെറ്റാണെന്നാണ്. ലൈബ്നിസിന്റെ വാദം തുടക്കത്തിൽ വിചിത്രമായി തോന്നാമെങ്കിലും ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചാൽ വളരെ കൃത്യമാണ്. ഒരു തീൻമേശയ്ക്ക് ചുറ്റും രണ്ട് മീറ്റർ അകലത്തിൽ ഇട്ടിരിക്കുന്ന രണ്ട് കസേരകൾ സങ്കൽപ്പിക്കുക. ഈ രണ്ട് കസേരകൾക്കിടയിൽ രണ്ട് മീറ്റർ സ്പേസ് ഉണ്ട് എന്ന് പറയുമ്പോൾ, അതിനർത്ഥം ആ കസേരകൾ രണ്ടും 'സ്പേസ്' എന്ന് പേരുള്ള പ്രത്യേകമായ മറ്റൊരു സാങ്കൽപ്പിക ദ്രാവകത്തിലോ പാത്രത്തിലോ കിടന്ന് ഒഴുകുകയാണ് എന്നല്ല. മറിച്ച്, അത് ആ രണ്ട് കസേരകൾ തമ്മിലുള്ള ആപേക്ഷികമായ അകലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിവരണം മാത്രമാണ്—അവ തമ്മിലുള്ള ഒരു പരസ്പര ബന്ധം, അത്രമാത്രം. ന്യൂട്ടന്റെ വാദപ്രകാരം ആ രണ്ട് കസേരകളും അവിടെനിന്ന് പൂർണ്ണമായി എടുത്തുമാറ്റിയാലും, ആ രണ്ട് മീറ്റർ വിടവ് ഭാവിയിൽ വരുന്ന മറ്റ് കസേരകൾക്കായി അവിടെത്തന്നെ കാത്തുനിൽക്കും. എന്നാൽ ലൈബ്നിസ് ചോദിക്കുന്നത്, ബന്ധിപ്പിക്കാൻ വസ്തുക്കൾ ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ പിന്നെ അവിടെ എന്ത് വിടവാണ് ഉള്ളത് എന്നാണ്. വസ്തുക്കൾ ഇല്ലാതായാൽ അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും ഇല്ലാതാകും. "ഇടയിൽ" എന്ന് നമ്മൾ പറയുന്ന മലയാള വാക്കുപോലെയാണത്. ബന്ധിപ്പിക്കാൻ രണ്ട് ആളുകളോ വസ്തുക്കളോ ഇല്ലാതെ "ഇടയിൽ" എന്ന വാക്കിന് അന്തരീക്ഷത്തിൽ സ്വന്തമായി നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ. ആ വസ്തുക്കൾ ഇല്ലാതായാൽ ആ വാക്കിനും അവിടെ നിലനിൽപ്പില്ല. ഇതേ ലോജിക് പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ പ്രയോഗിച്ചാൽ, ന്യൂട്ടന്റെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വസ്തുക്കൾ മാറ്റിയാൽ ശൂന്യമായ ഒരു വലിയ പാത്രം ബാക്കിയാകും; എന്നാൽ ലൈബ്നിസിന്റെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് വസ്തുക്കൾ മാറ്റിയാൽ സ്പേസ് എന്ന ആശയം തന്നെ പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകും. കാരണം വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങളുടെ ആകെത്തുക മാത്രമാണ് സ്പേസ്. ഇതിനെയാണ് 'റിലേഷണൽ സ്പേസ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

ഇവിടെ നമ്മൾ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട അതിശയകരമായ ഒരു കാര്യമുണ്ട്: പ്രായോഗികമായി അളക്കാൻ കഴിയുന്ന ഭൗതിക പരീക്ഷണങ്ങളിലെല്ലാം ന്യൂട്ടനും ലൈബ്നിസും ഒരേ അഭിപ്രായക്കാരായിരുന്നു. ഉയർന്ന ഒരു ഗോപുരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കല്ല് താഴേക്ക് ഇട്ടാൽ അത് ഏത് വേഗതയിൽ താഴേക്ക് പതിക്കും എന്നതിൽ ഇവർ തമ്മിൽ യാതൊരു തർക്കവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇരുവരുടെയും ഗണിത സമവാക്യങ്ങൾ നൽകിയ ഉത്തരങ്ങൾ ഒന്നുതന്നെയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇവരുടെ തർക്കം സ്പേസ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിലായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് അടിസ്ഥാനപരമായി സ്പേസ് എന്താണ് എന്നതിലായിരുന്നു. നേരിട്ട് പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തെളിയിക്കാൻ അങ്ങേയറ്റം പ്രയാസമുള്ള കാര്യമായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ തന്റെ അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസ് വെറുമൊരു സങ്കല്പമല്ല, മറിച്ച് യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ ഒരു ബക്കറ്റ് വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് ന്യൂട്ടൺ ഒരു തകർപ്പൻ പരീക്ഷണം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു.

ആ ബക്കറ്റ് പരീക്ഷണത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, നമ്മൾ നിത്യജീവിതത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന ലളിതമായ മറ്റൊരു പ്രതിഭാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. വേഗത്തിൽ പായുന്ന ഒരു കാറിൽ നമ്മൾ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, കാർ പെട്ടെന്ന് വലത്തോട്ടോ ഇടത്തോട്ടോ ഒരു വളവ് തിരിയുമ്പോൾ, നമ്മുടെ ശരീരം എതിർവശത്തുള്ള ഡോറിലേക്ക് ബലമായി തള്ളപ്പെടുന്നത് നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. യഥാർത്ഥത്തിൽ അദൃശ്യനായ ആരെങ്കിലും വന്ന് നമ്മളെ വാതിലിലേക്ക് തള്ളുകയാണോ ചെയ്യുന്നത്? ഒരിക്കലുമല്ല. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ ജഡത്വം അഥവാ ഇനർഷ്യ നിയമപ്രകാരം, നേരത്തെ നേർരേഖയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന നമ്മുടെ ശരീരം അതേ നേർദിശയിൽ തന്നെ തുടർന്നും സഞ്ചരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ കാർ അടിയിലൂടെ പെട്ടെന്ന് വളയുമ്പോൾ, കാറിന്റെ ഡോർ വന്ന് നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ ബലമായി അമരുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ചലിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവിന്മേൽ പുറമെ നിന്ന് മറ്റൊരു ബലം പ്രയോഗിക്കാത്ത പക്ഷം അത് അതേ നേർരേഖയിൽ തന്നെ സഞ്ചരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും എന്ന ഈ അടിസ്ഥാന തത്വമാണ് കറങ്ങുന്ന വെള്ളം പാത്രത്തിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നതിനും കാരണം.

ഇനി നമുക്ക് ന്യൂട്ടന്റെ ആ വിഖ്യാതമായ ബക്കറ്റ് പരീക്ഷണത്തിലേക്ക് വരാം. ഒരു മേൽക്കൂരയിൽ നിന്ന് ശക്തമായ ഒരു കയറിൽ പകുതിയോളം വെള്ളം നിറച്ച ഒരു ബക്കറ്റ് കെട്ടിത്തൂക്കിയിരിക്കുന്നു. ആ കയർ അതിന്റെ പരമാവധി ബലത്തിൽ പലതവണ നന്നായി പിരിച്ചുപിടിക്കുന്നു. എന്നിട്ട് ആ ബക്കറ്റിനെ പെട്ടെന്ന് സ്വതന്ത്രമായി വിടുന്നു. കയറിലെ പിരിവുകൾ അഴിയുമ്പോൾ ആദ്യ നിമിഷങ്ങളിൽ ബക്കറ്റ് വട്ടത്തിൽ അതിവേഗത്തിൽ കറങ്ങാൻ തുടങ്ങും. പക്ഷെ ആ ആദ്യ നിമിഷങ്ങളിൽ ഉള്ളിലെ വെള്ളം ഒട്ടും കറങ്ങാതെ നിശ്ചലമായിരിക്കും; കാരണം ബക്കറ്റിന്റെ ഭിത്തികളും വെള്ളവും തമ്മിലുള്ള ഘർഷണം വെള്ളത്തെ കറക്കത്തിലേക്ക് വലിച്ചിഴച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ട് ബക്കറ്റ് കറങ്ങുമ്പോഴും വെള്ളത്തിന്റെ ഉപരിതലം യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാതെ പൂർണ്ണമായും പരന്ന് കിടക്കും. എന്നാൽ നിമിഷങ്ങൾക്കകം, ഘർഷണം കാരണം ഉള്ളിലെ വെള്ളവും ബക്കറ്റിനൊപ്പം വേഗതയാർജ്ജിച്ച് കറങ്ങാൻ തുടങ്ങുന്നു. വെള്ളം അതിവേഗം വട്ടം കറങ്ങുമ്പോൾ, അതിലെ ഓരോ ജലകണികകളും നേരത്തെ പറഞ്ഞ കാറിലെ യാത്രികനെപ്പോലെ നേർരേഖയിൽ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകാൻ ശ്രമിക്കും. പക്ഷെ ബക്കറ്റിന്റെ വളഞ്ഞ ഭിത്തികൾ അവയെ പുറത്തുപോകാൻ അനുവദിക്കാതെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വെള്ളം ഭിത്തികളിലൂടെ മുകളിലേക്ക് കയറുകയും, നടുഭാഗം താഴേക്ക് കുഴിഞ്ഞ് ഒരു കോൺകേവ് പാത്രത്തിന്റെ ആകൃതി കൈവരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിൽ സാധാരണക്കാർക്ക് വലിയ അത്ഭുതം ഒന്നും തോന്നില്ലായിരിക്കാം. പക്ഷെ ന്യൂട്ടൺ ഇതിൽ കണ്ടത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രഹസ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്. അദ്ദേഹം സ്വയം ഒരു നിർണ്ണായക ചോദ്യം ചോദിച്ചു: വെള്ളത്തിന്റെ ഉപരിതലം പരന്ന അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മാറി വളഞ്ഞ ആ നിമിഷത്തിൽ, എന്തിനെ അപേക്ഷിച്ചാണ് ആ വെള്ളം കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നത്? കാരണം നോക്കൂ: പരീക്ഷണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബക്കറ്റ് കറങ്ങുന്നുണ്ട്, വെള്ളം കറങ്ങുന്നില്ല. ഇവിടെ ബക്കറ്റും വെള്ളവും തമ്മിൽ ആപേക്ഷികമായ ചലനമുണ്ട് (റിലേറ്റീവ് മോഷൻ). ആ സമയത്ത് വെള്ളത്തിന്റെ ഉപരിതലം പരന്നാണ് ഇരുന്നത്. എന്നാൽ പിന്നീട്, വെള്ളവും ബക്കറ്റും ഒരേ വേഗതയിൽ ഒരുമിച്ച് കറങ്ങാൻ തുടങ്ങി. ഇപ്പോൾ വെള്ളവും ബക്കറ്റും തമ്മിൽ നോക്കിയാൽ യാതൊരു ചലന വ്യത്യാസവുമില്ല, രണ്ടും ഒരേപോലെയാണ് നീങ്ങുന്നത്. പക്ഷെ ആ നിമിഷത്തിൽ വെള്ളം വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു! ചലനം എന്നത് കേവലം അടുത്തുള്ള വസ്തുക്കളെ അപേക്ഷിച്ച് മാത്രമുള്ള ഒന്നാണെങ്കിൽ, വെള്ളവും ബക്കറ്റും തമ്മിലുള്ള ആപേക്ഷിക ചലനം ഇല്ലാതായപ്പോൾ വെള്ളം പരന്നിരിക്കണമായിരുന്നു. പക്ഷെ വെള്ളം വളഞ്ഞു. അപ്പോൾ ആ വെള്ളം കറങ്ങുന്നത് ബക്കറ്റിനെ അപേക്ഷിച്ചല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഉടനീളം സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്ന അദൃശ്യമായ ആ 'അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസിനെ' അപേക്ഷിച്ച് മാത്രമാണ് എന്ന് ന്യൂട്ടൺ വാദിച്ചു. അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസ് സത്യമാണെന്ന് നേരിട്ട് തെളിയിക്കുന്ന പരീക്ഷണമായി ന്യൂട്ടൻ ഇതിനെ അവതരിപ്പിച്ചു. അടുത്ത ഇരുനൂറു വർഷത്തേക്ക് ലോകം മുഴുവൻ ഈ വാദത്തെ കണ്ണടച്ച് വിശ്വസിച്ചു.

എന്നാൽ ന്യൂട്ടന്റെ ഈ ഗംഭീരമായ വാദത്തിൽ വലിയൊരു പോരായ്മ ഉണ്ടായിരുന്നു. കാണാനും തൊടാനും അളക്കാനും പറ്റാത്ത അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസ് എന്നൊരു അദൃശ്യ പശ്ചാത്തലമുണ്ട് എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ ന്യൂട്ടൺ നമ്മോട് ആവശ്യപ്പെടുകയായിരുന്നു. അതായത്, നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ ഒരിക്കലും തെളിയിക്കാൻ പറ്റാത്ത മറ്റൊരു സാങ്കൽപ്പിക രഹസ്യത്തെ അദ്ദേഹം കൂട്ടുപിടിച്ചു. രണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഈ വാദത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓസ്ട്രിയൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഏണസ്റ്റ് മാക് രംഗത്തെത്തി. മാക് ന്യൂട്ടന്റെ നിരീക്ഷണത്തോട് ഒരു കാര്യത്തിൽ യോജിച്ചു: കറങ്ങുന്ന വെള്ളം വളയാൻ ഒരു കാരണം വേണം. പക്ഷെ അത് അദൃശ്യമായ സ്പേസ് അല്ല എന്ന് അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു. ഒരു സാധാരണ മുറിയിൽ നിന്ന് വട്ടം കറങ്ങുന്ന ഒരാൾ തന്റെ കറക്കം തിരിച്ചറിയുന്നത് മുറിയുടെ ഭിത്തികളും വസ്തുക്കളും തനിക്ക് ചുറ്റും കറങ്ങുന്നത് കാണുമ്പോഴാണ്. ആ കറക്കത്തിനിടയിൽ പൂർണ്ണമായി കണ്ണടച്ചാൽ ആ കറക്കത്തിന്റെ കൃത്യമായ ബോധം നഷ്ടപ്പെടും. മാക് ചോദിച്ചത് ഇതാണ്: ന്യൂട്ടന്റെ ബക്കറ്റിലെ വെള്ളം കറങ്ങിയത് ശൂന്യമായ സ്പേസിനെ അപേക്ഷിച്ചല്ലെങ്കിലോ? മറിച്ച്, പ്രപഞ്ചത്തിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കോടാനുകോടി നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗാലക്സികളെയും അവയുടെ ആകെ പിണ്ഡത്തെയും (മാസ്സ്) അപേക്ഷിച്ചാണെങ്കിലോ?

മാക് തന്റെ ചിന്താപരീക്ഷണത്തെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കി: പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവ്വ നക്ഷത്രങ്ങളെയും ഗ്രഹങ്ങളെയും എടുത്തുമാറ്റി, ആകെക്കൂടി ആ ബക്കറ്റും വെള്ളവും മാത്രം അവശേഷിക്കുന്ന ഒരു ശൂന്യ പ്രപഞ്ചം സങ്കൽപ്പിക്കുക. ന്യൂട്ടന്റെ വാദപ്രകാരം അവിടെയും ബക്കറ്റ് കറക്കിയാൽ വെള്ളം അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസിനെ അപേക്ഷിച്ച് കറങ്ങുകയും നടുഭാഗം കുഴിയുകയും വേണം. എന്നാൽ മാക് വാദിച്ചത്, മറ്റ് വസ്തുക്കളൊന്നുമില്ലാത്ത ഒരു പ്രപഞ്ചത്തിൽ ബക്കറ്റ് എത്ര വേഗത്തിൽ കറക്കിയാലും അതിലെ വെള്ളം ഒട്ടും വളയാതെ പരന്നുതന്നെ കിടക്കും എന്നാണ്! കാരണം കറക്കത്തെ നിർണ്ണയിക്കാൻ അവിടെ മറ്റ് യാതൊരു ബാഹ്യ വസ്തുക്കളുമില്ല. 'കറങ്ങുക' എന്ന വാക്കിന് തന്നെ അവിടെ അർത്ഥമില്ലാതാകുന്നു. ഇതിനെ 'മാക്സ് പ്രിൻസിപ്പിൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ന്യൂട്ടന്റെ ബക്കറ്റ് കണ്ടതുകൊണ്ടുമാത്രം അബ്സല്യൂട്ട് സ്പേസ് എന്ന അദൃശ്യ സങ്കല്പം വിശ്വസിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് മാക് തെളിയിച്ചു.

വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഈ തർക്കത്തെ പൂർണ്ണമായും മാറ്റിമറിച്ചുകൊണ്ട് ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റീൻ കടന്നുവന്നു. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരാളുമായി ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ, എവിടെ വെച്ച് കാണണം എന്ന് മാത്രമല്ല, എപ്പോൾ കാണണം എന്ന കൃത്യമായ സമയവും നാം തീരുമാനിക്കുന്നു. സ്പേസ് മാത്രമായോ സമയം മാത്രമായോ ഒരു സംഭവത്തെയും പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഐൻസ്റ്റീൻ തന്റെ സ്പെഷ്യൽ റിലേറ്റിവിറ്റിയിലൂടെ തെളിയിച്ചത് സ്പേസും സമയവും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അവ നാലും ഡൈമെൻഷനുകളുള്ള 'സ്പേസ്-ടൈം' എന്ന ഒരൊറ്റ വലിയ ഘടനയാണെന്നാണ്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച ജനറൽ റിലേറ്റിവിറ്റിയിൽ, സ്പേസ്-ടൈം എന്നത് ന്യൂട്ടൻ പറഞ്ഞതുപോലെയുള്ള മാറ്റമില്ലാത്ത വെറുമൊരു നിശ്ചല പശ്ചാത്തലമല്ല. അതൊരു സജീവമായ, ഭൗതികമായി പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു വലിയ ഇലാസ്റ്റിക് പ്രതലമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മാസ്സും എനർജിയും സ്പേസ്-ടൈമിനെ വളയ്ക്കുന്നു; ആ വളവ് മറ്റ് വസ്തുക്കളുടെ സഞ്ചാരപാതയെ നിശ്ചയിക്കുന്നു. അതായത്, സ്പേസ് എന്നത് ന്യൂട്ടൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഒരു കേവല പാത്രവുമല്ല, ലൈബ്നിസ് പറഞ്ഞതുപോലെ വെറും വസ്തുക്കളുടെ ബന്ധം മാത്രവുമല്ല. അതിന് സ്വന്തമായി വളയാനും, ഊർജ്ജം ഉൾക്കൊള്ളാനും, ഗ്രാവിറ്റേഷണൽ തരംഗങ്ങളായി അലയടിക്കാനും കഴിയുന്ന യഥാർത്ഥ ഭൗതിക അസ്തിത്വമുണ്ട്.

എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്വാണ്ടം ഫിസിക്സ് ഈ സമസ്യയെ വീണ്ടും കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കി. ന്യൂട്ടനും ലൈബ്നിസും കരുതിയിരുന്നത് ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് എല്ലാ പദാർത്ഥങ്ങളെയും മാറ്റിയാൽ അവിടെ ശുദ്ധമായ ശൂന്യത ബാക്കിയാകും എന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ക്വാണ്ടം ഫീൽഡ് തിയറി പ്രകാരം ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ വിവിധതരം അദൃശ്യ ക്വാണ്ടം ഫീൽഡുകളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്. നമ്മൾ ശൂന്യത എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്പേസ് എന്നത് ഈ ഫീൽഡുകളുടെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഊർജ്ജ നില മാത്രമാണ്. അവിടെപ്പോലും ഇവ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി നിശ്ചലമാകുന്നില്ല. അതിസൂക്ഷ്മ തലത്തിൽ നിരന്തരം കണികകൾ ഉണ്ടാവുകയും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്ന 'ക്വാണ്ടം ഫ്ലക്ചുവേഷൻസ്' അവിടെ സദാ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ഇത് വെറുമൊരു കണക്കുകൂട്ടലല്ല എന്ന് തെളിയിക്കുന്ന ഒന്നാണ് 'കാസിമിർ എഫക്ട്'. ശൂന്യമായ ഒരു ചേമ്പറിൽ, യാതൊരു ഇലക്ട്രിക് ചാർജ്ജുമില്ലാത്ത രണ്ട് മിനുസമാർന്ന ലോഹ പ്ലേറ്റുകൾ അതിസൂക്ഷ്മമായ അകലത്തിൽ അടുത്തടുത്ത് വെച്ചാൽ, അവ ബാഹ്യമായ യാതൊരു ബലവുമില്ലാതെ പരസ്പരം അടുത്തേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം, പ്ലേറ്റുകൾക്കിടയിലെ വളരെ ചെറിയ വിടവിൽ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുന്ന ക്വാണ്ടം തരംഗങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ തരംഗങ്ങൾ പ്ലേറ്റുകൾക്ക് പുറത്തുള്ള സ്പേസിൽ ഉണ്ടാകുന്നു. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഈ ക്വാണ്ടം മർദ്ദം പ്ലേറ്റുകളെ ഉള്ളിലേക്ക് തള്ളുന്നു. അതായത്, 'ശൂന്യമായ സ്പേസ്' യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു തള്ളൽ ബലം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു! ഇത് തെളിയിക്കുന്നത് സ്പേസ് എന്നത് ഒരിക്കലും ശൂന്യമല്ലെന്നും, സ്വന്തമായി വിശ്രമമില്ലാത്ത സജീവമായ ഒരു ക്വാണ്ടം ഘടന അതിനുണ്ടെന്നുമാണ്.

ഇതിനൊപ്പം നമ്മെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന കാര്യമാണ് സ്പേസിന്റെ മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകൾ. ഒരു ശൂന്യമായ മുറിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് മുന്നോട്ട്-പിന്നോട്ട്, ഇടത്തോട്ട്-വലത്തോട്ട്, മുകളിലോട്ട്-താഴോട്ട് എന്നിങ്ങനെ പരസ്പരം ലംബമായ മൂന്ന് സ്വതന്ത്ര ദിശകളിൽ മാത്രമേ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയൂ. പ്രകൃതി നാലാമതൊരു സ്പേഷ്യൽ ദിശ നമുക്ക് അനുവദിച്ചുതരുന്നില്ല. എന്തുകൊണ്ടാണ് കൃത്യമായി മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകൾ മാത്രം? ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇതിന് ചില ശക്തമായ കാരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നുണ്ട്. മൂന്ന് ഡൈമെൻഷനുകളിൽ മാത്രമേ ഗുരുത്വാകർഷണ ബലം ദൂരത്തിന്റെ വർഗ്ഗത്തിന് വിപരീതാനുപാതത്തിൽ കൃത്യമായി വ്യാപിക്കുകയുള്ളൂ. ഈ കൃത്യത ഉള്ളതുകൊണ്ട് മാത്രമാണ് ഗ്രഹങ്ങൾ സൂര്യനിലേക്ക് വീണുപോകാതെയോ അനന്തതയിലേക്ക് തെറിച്ചുപോകാതെയോ കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ സുരക്ഷിതമായി വലംവെക്കുന്നത്. അതുപോലെ, സിഗ്നലുകളും വിവരങ്ങളും യാതൊരു പ്രതിധ്വനികളും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളുമില്ലാതെ കൃത്യതയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നത് ഒറ്റസംഖ്യാ ഡൈമെൻഷനുകളിലാണ്; അതിൽ ജീവൻ സാധ്യമാകുന്ന ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഡൈമെൻഷൻ മൂന്നാണ്.

ഇത്രയേറെ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടെത്തലുകൾക്ക് ശേഷവും, അടിസ്ഥാനപരമായി സ്പേസ് എന്താണെന്ന ചോദ്യം ഒരു അത്ഭുതമായി ഇന്നും ബാക്കിനിൽക്കുന്നു. അത് സ്വന്തമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സജീവ ഭൗതിക പ്രതലമാണോ, അതോ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഊർജ്ജ-പദാർത്ഥങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അതിസങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ക്വാണ്ടം വലക്കണ്ണിയാണോ?