ഭൂമിക്ക് പുറത്തെ തീ: നമ്മുടെ അറിവുകളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന രഹസ്യങ്ങൾ
മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമിയിൽ നേടിയ എല്ലാ പുരോഗതിക്കും പിന്നിൽ ഒരൊറ്റ കാര്യമുണ്ട്, അത് തീയാണ്. ഏതാണ്ട് പത്തു ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കാട്ടുതീയിൽ നിന്നും മിന്നലിൽ നിന്നും ആദ്യമായി തീയെ മെരുക്കാൻ പഠിച്ച അന്നുമുതൽ നമ്മുടെ വളർച്ച തുടങ്ങുകയാണ്. തീ വെറുമൊരു വെളിച്ചമോ ചൂടോ മാത്രമല്ല, അതൊരു വലിയ സാങ്കേതികവിദ്യയാണ്. ഒരു വശത്ത് ഇന്ധനം, മറുവശത്ത് ഓക്സിജൻ, പിന്നെ ഇതിനെയെല്ലാം ജ്വലിപ്പിക്കാൻ വേണ്ട താപം. ഈ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ ചേരുന്നതിനെയാണ് നമ്മൾ ഫയർ ട്രയാങ്കിൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഈ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള കെമിക്കൽ ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ കൂടി ചേരുമ്പോഴേ തീ പൂർണ്ണമാകുന്നുള്ളൂ. ലോഹങ്ങൾ ഉരുക്കിയെടുക്കാനും വലിയ യന്ത്രങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനും അങ്ങനെ ആധുനിക നാഗരികത കെട്ടിപ്പടുക്കാനും നമുക്ക് തീയെ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, ഇവിടെയൊരു ചെറിയ പ്രശ്നമുണ്ട്. നമ്മൾ തീയെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പഠിച്ചത് ഈ ഭൂമിയുടെ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ്. എന്നാൽ ഭൂമിക്ക് പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ നമ്മൾ പഠിച്ച ഈ നിയമങ്ങളെല്ലാം കാറ്റിൽ പറത്തപ്പെടുകയാണ്.
നിങ്ങൾ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്തുകൊണ്ടാണ് തീനാളങ്ങൾ എപ്പോഴും മുകളിലേക്ക് തന്നെ ഉയർന്നു നിൽക്കുന്നത് എന്ന്? അതിനു കാരണം ഗ്രാവിറ്റി അഥവാ ഗുരുത്വാകർഷണമാണ്. ഭൂമിയിൽ തീ കത്തുമ്പോൾ അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വായു ചൂടാകുന്നു. ചൂടായ വായുവിന് സാന്ദ്രത കുറവായതുകൊണ്ട് അത് മുകളിലേക്ക് ഉയരും, ആ ഒഴിഞ്ഞ ഇടത്തേക്ക് തണുത്ത വായു ഇരച്ചുകയറും. ഈ പ്രക്രിയയെയാണ് നമ്മൾ കൺവെക്ഷൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഈ വായുവിന്റെ തള്ളലിലാണ് തീനാളിക്ക് ആ പ്രത്യേക ആകൃതി ലഭിക്കുന്നത്. അതായത്, ഭൂമിയിൽ തീ കത്തുന്നത് ഗ്രാവിറ്റിയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ്. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ ഈ നിയമങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത ഒരിടത്ത് തീ എങ്ങനെയായിരിക്കും പെരുമാറുക? ആ ചിന്ത നമ്മെ എത്തിക്കുന്നത് അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയത്തിലേക്കാണ്.
ബഹിരാകാശത്ത് എത്തുമ്പോൾ ഗ്രാവിറ്റി എന്ന ഘടകം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അവിടെ ചൂടുള്ള വായുവിന് മുകളിലേക്ക് പോകാനോ തണുത്ത വായുവിന് താഴേക്ക് വരാനോ വഴിയില്ല. അപ്പോൾ അവിടെ തീ എങ്ങനെ കത്തും? അവിടെ തീ മുകളിലേക്ക് ഉയരില്ല, പകരം അതൊരു ഗോളാകൃതിയിൽ പതുക്കെ കത്താൻ തുടങ്ങും. ഇതിനെയാണ് നമ്മൾ മൈക്രോഗ്രാവിറ്റി ഫയർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അവിടെ തീ കത്തുന്നത് വായുവിന്റെ ഒഴുക്ക് വഴിയല്ല, പകരം ഓക്സിജൻ തന്മാത്രകൾ സാവധാനം ഇന്ധനത്തിലേക്ക് പടരുന്ന ഡിഫ്യൂഷൻ എന്ന പ്രക്രിയ വഴിയാണ് ഇത് ഭൂമിയിലെ കൺവെക്ഷനേക്കാൾ നൂറ് മടങ്ങ് പതുക്കെ. ശാസ്ത്രജ്ഞരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ മറ്റൊരു കാര്യം എന്താണെന്ന് വെച്ചാൽ, ചിലപ്പോൾ അവിടെ തീ അദൃശ്യമായി കത്തും എന്നതാണ്. ഇതിനെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ 'കോൾഡ് ഫ്ലെയിംസ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു- വളരെ കുറഞ്ഞ താപനിലയിൽ, കണ്ണുകൾക്ക് കാണാൻ പോലും കഴിയാതെ ജ്വലിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഇത്തരം അദൃശ്യ ജ്വാലകൾ ഐ.എസ്.എസ്-ൽ നടത്തിയ FLEX പരീക്ഷണങ്ങളിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടെത്തലുകളിൽ ഒന്നാണ്. ഇങ്ങനെയുള്ള അപ്രതീക്ഷിത മാറ്റങ്ങൾ ബഹിരാകാശ യാത്രകളിൽ വലിയ അപകടങ്ങൾ ഒളിപ്പിച്ചു വെക്കുന്നുണ്ട്.
അടുത്തതായി നമ്മൾ പോകുന്നത് ചന്ദ്രനിലേക്കാണ്. ചന്ദ്രനിലെ അവസ്ഥ ഭൂമിയിലേത് പോലെയല്ല, എന്നാൽ ബഹിരാകാശത്തെയത്ര ശൂന്യവുമല്ല. ഭൂമിയുടെ ആറിൽ ഒന്ന് ഗ്രാവിറ്റി അവിടെയുണ്ട്. ഇതൊരു വല്ലാത്തൊരു അവസ്ഥയാണ്. പകുതി ഗ്രാവിറ്റിയും പകുതി ശൂന്യതയും ചേർന്ന ഒരു സാഹചര്യം. അവിടെ തീ എങ്ങനെ പടരും എന്നത് ഇന്നും ഒരു നിഗൂഢതയാണ്. ചന്ദ്രനിലെ ഉപരിതലത്തിലുള്ള പൊടിപടലങ്ങളും അവിടുത്തെ കഠിനമായ താപനിലയും ഈ അഗ്നിയെ കൂടുതൽ അപകടകാരിയാക്കും. വായു ഇല്ലാത്ത ചന്ദ്രനിൽ നമ്മൾ കൊണ്ടുപോകുന്ന ഓക്സിജൻ ടാങ്കുകൾക്ക് തീപിടിച്ചാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും? അവിടെ തീയുടെ രൂപം എങ്ങനെയായിരിക്കും? നമ്മൾ ഭൂമിയിൽ വെച്ച് തയ്യാറാക്കിയ കമ്പ്യൂട്ടർ മോഡലുകൾ പലപ്പോഴും അവിടെ പരാജയപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. കാരണം ഗ്രാവിറ്റി കുറയുമ്പോൾ തീ എങ്ങനെ പടരും എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ ഡാറ്റ ഇന്നും നമ്മുടെ പക്കലില്ല.
ഈ അറിവില്ലായ്മ എത്രത്തോളം അപകടകരമാണെന്ന് നമുക്ക് കാണിച്ചുതന്നത് അപ്പോളോ വൺ ദുരന്തമാണ്. 1967 ജനുവരി 27-ന്, വിക്ഷേപണ ദിവസത്തിന് ദിവസങ്ങൾ മുൻപ്, ഗസ് ഗ്രിസ്സം, എഡ് വൈറ്റ്, റോജർ ചാഫി എന്നീ മൂന്ന് യാത്രികർ കേപ് കെന്നഡിയിലെ ലോഞ്ച് പാഡിൽ ഒരു ഗ്രൗണ്ട് ടെസ്റ്റ് നടത്തുകയായിരുന്നു , ബഹിരാകാശത്ത് പോകുന്നതിന് മുൻപ് ഭൂമിയിൽ വെച്ചുതന്നെ. ആ പേടകത്തിനുള്ളിലെ ശുദ്ധമായ ഓക്സിജൻ നിറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഒരു ഇലക്ട്രിക്കൽ ഷോർട്ട് സർക്യൂട്ടിൽ നിന്നുള്ള ചെറിയ സ്പാർക്ക് ഉണ്ടായപ്പോൾ, ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് ആ കാബിൻ ആളിക്കത്തി. ഭൂമിയിൽ വെച്ച് സാധാരണ രീതിയിൽ കത്തുന്ന വസ്തുക്കൾ പോലും ശുദ്ധമായ ഓക്സിജനിൽ പൊട്ടിക്കത്തുകയാണ്. ഹാച്ച് തുറക്കാൻ അഞ്ചു മിനിറ്റ് കഴിഞ്ഞു; അതിനകം ഈ മൂന്ന് ബഹിരാകാശ യാത്രികരും കാർബൺ മോണോക്സൈഡ് ശ്വസിച്ച് മരിച്ചിരുന്നു. ഈ വലിയ ദുരന്തത്തിൽ നിന്നാണ് നാസ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ മൂലമൂലം മാറ്റിയെഴുതിയത്. വൈറ്റ് സാൻഡ്സ് ടെസ്റ്റ് ഫെസിലിറ്റിയിൽ ഒരു പ്രത്യേക മെറ്റീരിയൽ ടെസ്റ്റ് ഫെസിലിറ്റി തന്നെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ലോഞ്ച് സമയത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന അന്തരീക്ഷം 100% ഓക്സിജനിൽ നിന്ന് 60-40 ഓക്സിജൻ-നൈട്രജൻ മിശ്രിതമായി മാറ്റി. അപ്പോളോ വൺ-ന്റെ കണ്ണീരിൽ നിന്നാണ് ഇന്ന് നാസ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഓക്സിജൻ സേഫ്റ്റി പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ ഉടലെടുത്തത്.
എങ്കിലും ഒരു പ്രശ്നമുണ്ട്. നമ്മൾ ബഹിരാകാശത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വസ്തുവും പരിശോധിക്കുന്നത് ഭൂമിയിലെ ലബോറട്ടറികളിലാണ്. ഭൂമിയിലെ ഗ്രാവിറ്റിയിൽ ഒരു തുണി കത്തുന്നത് പോലെയല്ല അത് മൈക്രോഗ്രാവിറ്റിയിൽ കത്തുന്നത്. അവിടെ തീയുടെ സ്വഭാവം മാറും. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഭൂമിയിലെ പരിശോധനകൾ ബഹിരാകാശത്ത് പൂർണ്ണമായും വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇതുകൊണ്ടാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ബഹിരാകാശത്ത് വെച്ച് തന്നെ തീയുടെ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചത്. ഐ.എസ്.എസ്-ൽ 2009 മുതൽ നടത്തിയ FLEX പരീക്ഷണങ്ങൾ നമുക്ക് വലിയ അറിവുകൾ നൽകി. ഹെപ്തേനും മെത്തനോളും പോലുള്ള ഇന്ധന തുള്ളികൾ ജ്വലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 200-ലധികം ടെസ്റ്റുകൾ നടത്തി. ഓക്സിജൻ കുറഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ പോലും തീ കെട്ടുപോകാതെ 'കോൾഡ് ഫ്ലെയിം' ആകി നിൽക്കുന്നതെങ്ങനെ എന്ന നിർണ്ണായകമായ കണ്ടെത്തൽ ഈ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായത്.
എന്നാൽ ഒരു ചെറിയ മുറിക്കുള്ളിലെ പരീക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം നമുക്ക് തീയെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് നാസ 'സാഫയർ' എന്ന പേരിൽ വലിയ തോതിലുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. ഐ.എസ്.എസ്-ൽ ചരക്ക് ഇറക്കിയ ശേഷം ISS-ൽ നിന്നും വേർപ്പെടുത്തി ബഹിരാകാശത്തേക്ക് യാത്ര തിരിക്കുന്ന Cygnus കാർഗോ പേടകങ്ങൾക്കകത്ത്, അത് ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കത്തിനശിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ബോധപൂർവ്വം തീയിട്ടാണ് അവർ ഇത് പഠിച്ചത്. ജീവനക്കാരില്ലാത്ത ആ പേടകത്തിൽ ഒരു മീറ്ററിലധികം നീളമുള്ള വലിയ സാമ്പിളുകൾ കത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. ചില സമയങ്ങളിൽ നമ്മൾ വിചാരിച്ചതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ തീ പടരുന്നതായും മറ്റു ചിലപ്പോൾ അദൃശ്യമായി നിൽക്കുന്നതായും കണ്ടെത്തി. വായു സഞ്ചാരമില്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ പുകയും വിഷവാതകങ്ങളും കെട്ടിക്കിടക്കുന്നത് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്.
ഇപ്പോൾ നമ്മൾ ചന്ദ്രനിലേക്ക് വീണ്ടും പോകാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്. ഇത്തവണ വെറുതെ പോകുകയല്ല, അവിടെ എങ്ങനെ തീ കത്തുമെന്ന് നേരിട്ട് കാണാൻ FM2 (Flammability of Materials on the Moon) എന്ന ഒരു പരീക്ഷണം കൂടി നാസ നടത്തുന്നുണ്ട്. ചന്ദ്രന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ വെച്ച് തീയുടെ സ്വഭാവം അളക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ദൗത്യമാണിത്. അവിടെയുള്ള സെൻസറുകളും ക്യാമറകളും ഓരോ സെക്കൻഡിലും തീയുടെ മാറ്റങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കും. മനുഷ്യൻ ചന്ദ്രനിൽ സ്ഥിരമായ കോളനികൾ സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ അവിടെ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ള അപകടങ്ങൾ തടയാൻ ഈ ഡാറ്റ അത്യാവശ്യമാണ്. ചന്ദ്രനിലെ ഗ്രാവിറ്റിയിൽ തീയുടെ വലിപ്പവും തീവ്രതയും രൂപവും എങ്ങനെ മാറുന്നു എന്ന് ഈ ദൗത്യം നമുക്ക് പറഞ്ഞുതരും.
നമുക്ക് നോക്കാം, ഇതിന്റെ പിന്നിലെ കെമിസ്ട്രി എത്രത്തോളം സങ്കീർണ്ണമാണെന്ന്. ബഹിരാകാശത്തെ തീയിൽ റാഡിക്കലുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്ന തന്മാത്രകൾ വളരെ വ്യത്യസ്തമായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഓക്സിഡേഷൻ പ്രക്രിയ വളരെ പതുക്കെ നടക്കുമ്പോൾ ഒരുതരം 'സ്ലോ ബേണിങ് പാരഡോക്സ്' അവിടെ സംഭവിക്കുന്നു. അതായത് തീ കെട്ടുപോയി എന്ന് നമ്മൾ കരുതും, പക്ഷേ ഉള്ളിൽ അത് പുകഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കും. അതുപോലെ തന്നെ ചൂട് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന രീതിയും മാറും. ഭൂമിയിൽ ചൂട് മുകളിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ ബഹിരാകാശത്ത് അത് റേഡിയേഷൻ വഴിയാണ് കൂടുതൽ പടരുന്നത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ തീപിടുത്തം ഉണ്ടായാൽ അത് അണയ്ക്കുക എന്നത് വലിയ പ്രയാസകരമായ ജോലിയാണ്. നമ്മൾ ഭൂമിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് ഫയർ എക്സ്റ്റിംഗുഷറുകൾ ബഹിരാകാശത്ത് ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അത് വായുവിനെ ആകെ കലക്കി മറിക്കുകയും തീ കൂടുതൽ ഇടങ്ങളിലേക്ക് പടരാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്തേക്കാം.
ബഹിരാകാശ നിലയങ്ങളിലെ അടഞ്ഞ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാർബൺ മോണോക്സൈഡ് പോലെയുള്ള വിഷവാതകങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് നിറയും. ഇതിനെ കണ്ടെത്താൻ സാധാരണ സ്മോക്ക് ഡിറ്റക്ടറുകൾ മതിയോ? ഒരിക്കലുമില്ല. കാരണം പുക താഴേക്കോ മുകളിലേക്കോ നീങ്ങില്ല, അത് ഒരിടത്ത് തന്നെ പന്ത് പോലെ കൂടി നിൽക്കും. അതുകൊണ്ട് തന്നെ വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയ ലേസർ അധിഷ്ഠിത സെൻസറുകൾ തന്നെ വേണ്ടിവരും. ഭാവിയിൽ ചൊവ്വയിലേക്ക് നമ്മൾ പോകുമ്പോൾ അവിടുത്തെ അവസ്ഥ വീണ്ടും മാറും. ചൊവ്വയിൽ 0.38 ഗ്രാവിറ്റിയാണ് ഉള്ളത്, കൂടാതെ അവിടുത്തെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് കൂടുതലുമാണ്. ഇത്തരം ഓരോ ഗ്രഹത്തിലും തീയുടെ ഫിസിക്സ് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും.
യഥാർത്ഥത്തിൽ തീ എന്നത് പ്രകൃതിയിലെ ഒരു സ്ഥിരമായ പ്രതിഭാസമല്ല, പകരം അത് അതിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിന് അനുസരിച്ച് മാറുന്ന ഒന്നാണ്. നമ്മൾ ഭൂമിയിൽ തീയെ മെരുക്കി എന്ന് വിശ്വസിക്കുമ്പോഴും, അത് ഭൂമിക്ക് പുറത്ത് നമ്മളെ കാത്തിരിക്കുന്ന വലിയൊരു പ്രഹേളികയാണ്. ശാസ്ത്രം എത്ര വളർന്നാലും പ്രകൃതിയുടെ ചില രഹസ്യങ്ങൾ നമുക്ക് ഇന്നും പിടികിട്ടാറില്ല. തീയുടെ കാര്യത്തിലും ഇത് സത്യമാണ്. നമ്മൾ ചന്ദ്രനിലും ചൊവ്വയിലും വീടുകൾ പണിയുമ്പോൾ, അവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഓരോ പ്ലാസ്റ്റിക്കും ഓരോ തുണിയും ഈ വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കും എന്ന് അറിയാതെ നമുക്ക് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല.
ഭാവിയിലെ ബഹിരാകാശ നിലയങ്ങളിൽ ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഫയർ കൺട്രോൾ സിസ്റ്റങ്ങൾ വേണ്ടിവരും. മനുഷ്യൻ തിരിച്ചറിയുന്നതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ തീയുടെ ആ അദൃശ്യ സാന്നിധ്യം തിരിച്ചറിയാൻ സെൻസറുകൾക്ക് കഴിയണം. ഈ പരീക്ഷണങ്ങളെല്ലാം വെറുമൊരു കൗതുകത്തിനല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ അതിജീവനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. ഭൂമിയിൽ തീ ഒരു അനുഗ്രഹമായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ബഹിരാകാശത്ത് അത് നമ്മൾ ഇതുവരെ കാണാത്ത മുഖമുള്ള ഒരു അപരിചിതനാണ്. ആ അപരിചിതനെ സുഹൃത്താക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ നമുക്ക് നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്ക് നടന്നു കയറാൻ കഴിയൂ. അറിവ് വർദ്ധിക്കുന്തോറും നമ്മൾ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കുന്നു, നമ്മൾ ഇത്രയും കാലം കണ്ട തീയായിരിക്കില്ല ഇനി നമ്മൾ കാണാൻ പോകുന്നത്. ഓരോ പുതിയ ലോകവും പുതിയ തരം തീയെയാണ് നമുക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
നമുക്ക് ഇതിന്റെ കെമിസ്ട്രിയിലേക്ക് അല്പം കൂടി ആഴത്തിൽ ഒന്ന് നോക്കാം. ഭൂമിയിൽ ഒരു തീനാളം കത്തുമ്പോൾ അവിടെ നടക്കുന്ന രാസപ്രവർത്തനങ്ങൾ വളരെ വേഗത്തിലാണ്. ചൂടുള്ള വായു മുകളിലേക്ക് പോകുന്നതുകൊണ്ട് പുതിയ ഓക്സിജൻ തന്മാത്രകൾ നിരന്തരമായി തീയിലേക്ക് എത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കും. എന്നാൽ ബഹിരാകാശത്തെ അവസ്ഥയിൽ ഈ ഓക്സിജൻ തന്മാത്രകൾക്ക് തീയുടെ അടുത്തേക്ക് എത്താൻ വായുവിന്റെ സഹായമില്ല. അവ തനിയെ ഇഴഞ്ഞു നീങ്ങണം. ഇതിനെയാണ് നമ്മൾ 'ഡിഫ്യൂഷൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇവിടെയാണ് 'റാഡിക്കലുകൾ' എന്ന് വിളിക്കുന്ന അതിശക്തമായ തന്മാത്രകൾ അവയുടെ കളി തുടങ്ങുന്നത്. ഈ റാഡിക്കലുകൾ തീയുടെ ജ്വാലയിൽ കൂടുതൽ നേരം തങ്ങിനിൽക്കും. ഇത് നമ്മൾ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത തരം രാസശൃംഖലകൾക്ക് കാരണമാകും. ചിലപ്പോൾ താപനില വളരെ കുറവാണെങ്കിൽ പോലും ഈ കെമിക്കൽ റിയാക്ഷനുകൾ തുടർന്നുപോകും. ഇതിനെയാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ 'കോൾഡ് ഫ്ലെയിംസ്' അഥവാ തണുത്ത തീജ്വാലകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. പുറമെ നോക്കിയാൽ തീ അണഞ്ഞു എന്ന് നമുക്ക് തോന്നും, പക്ഷേ ആറ്റോമിക് ലെവലിൽ അവിടെ ഓക്സിഡേഷൻ നടക്കുന്നുണ്ടാകും. ഇത് വലിയൊരു ചതിക്കുഴിയാണ്. കാരണം അണഞ്ഞു എന്ന് കരുതി നമ്മൾ അശ്രദ്ധ കാണിക്കുമ്പോൾ ആ തീ പെട്ടെന്ന് ആളിപ്പടരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
ഇനി താപം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന രീതി നോക്കിയാൽ സംഗതി കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാകും. ഭൂമിയിൽ തീ കത്തുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന താപത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും കൺവെക്ഷൻ വഴി വായുവിലൂടെ മുകളിലേക്ക് പോകും. എന്നാൽ ബഹിരാകാശത്തോ ചന്ദ്രനിലോ വായുവിന് ആ ചലനമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് താപം ഒരിടത്ത് തന്നെ തങ്ങിനിൽക്കും. ഇതിനെ 'തെർമൽ ട്രാപ്പിംഗ്' എന്ന് വിളിക്കാം. അതായത് കത്തുന്ന വസ്തുവിന് ചുറ്റും ചൂട് ഒരു കവചം പോലെ നിൽക്കും. ഇത് ആ വസ്തുവിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ ഉരുകാനോ വാതകമായി മാറാനോ പ്രേരിപ്പിക്കും. ഇവിടെ താപം കൈമാറാൻ പ്രധാനമായും ആശ്രയിക്കുന്നത് 'റേഡിയേഷൻ' അഥവാ താപവികിരണത്തെയാണ്. സൂര്യപ്രകാശം ഭൂമിയിലേക്ക് എത്തുന്നതുപോലെ ഇൻഫ്രാറെഡ് തരംഗങ്ങളായി ഈ ചൂട് ചുറ്റുമുള്ള വസ്തുക്കളിലേക്ക് പടരും. ഇത് പേടകത്തിന്റെ ഭിത്തികളെപ്പോലും ദുർബലപ്പെടുത്താൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്.
നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഓക്സിജന്റെ അളവും തീയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആലോചിച്ചു നോക്കിയാൽ തികച്ചും വിചിത്രമായ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കും. സാധാരണഗതിയിൽ ഓക്സിജൻ കുറഞ്ഞാൽ തീ അണയും എന്നാണ് നമ്മൾ പഠിച്ചിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ മൈക്രോഗ്രാവിറ്റിയിൽ ഇതിന് മറ്റൊരു വശമുണ്ട്. ഓക്സിജൻ വളരെ കുറഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ ആ തീ അണഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ, ബഹിരാകാശത്ത് ആ ജ്വാല 'ഫ്ലെയിം ലറ്റ്' എന്ന് വിളിക്കുന്ന ചെറിയ ഗോളങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുകയും ദീർഘനേരം നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യും. ഭൂമിയിൽ പെട്ടെന്ന് കത്തിത്തീരുന്ന ഒരു വസ്തു ബഹിരാകാശത്ത് മണിക്കൂറുകളോളം പുകഞ്ഞു കത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിനെയാണ് 'ഓക്സിജൻ പാരഡോക്സ്' എന്ന് പറയുന്നത്. അതായത് കുറഞ്ഞ ഓക്സിജൻ എന്നാൽ കുറഞ്ഞ അപകടം എന്നല്ല അർത്ഥം, മറിച്ച് ദീർഘനേരം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതും കണ്ടെത്താൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ ഒരു വിപത്ത് എന്നാണ്.
ഈ ഒരു സാഹചര്യത്തിൽ തീ അണയ്ക്കുക എന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയാണ്. ഭൂമിയിൽ നമ്മൾ വെള്ളമോ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡോ ഉപയോഗിച്ച് തീ അണയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ബഹിരാകാശത്ത് നിങ്ങൾ വെള്ളം സ്പ്രേ ചെയ്താൽ അത് തീയിലേക്ക് കൃത്യമായി പതിക്കില്ല. പകരം ആ വെള്ളത്തുള്ളികൾ മുറിയിലാകെ പന്ത് പോലെ പറന്നു നടക്കും. ഇത് പേടകത്തിലെ ഇലക്ട്രോണിക്സ് ഉപകരണങ്ങൾ തകരാറിലാക്കാൻ കാരണമാകും. കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് ഉപയോഗിച്ചാൽ അത് വായുവിൽ കലരുകയും തീ അണയ്ക്കുന്നതിന് പകരം വായുവിനെ ഇളക്കിവിട്ട് തീ കൂടുതൽ പടരാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഭാവിയിൽ ചന്ദ്രനിലെയും ചൊവ്വയിലെയും കോളനികളിൽ തീ അണയ്ക്കാൻ സ്പെഷ്യൽ ലിക്വിഡ് മിസ്റ്റ് അല്ലെങ്കിൽ ഗ്യാസ് മിശ്രിതങ്ങൾ തന്നെ വേണ്ടിവരും.
നമ്മൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന മെറ്റീരിയലുകളുടെ കാര്യത്തിലും വലിയ ജാഗ്രത വേണം. ഭൂമിയിൽ തീ പിടിക്കില്ല എന്ന് നമ്മൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്ന പല പോളിമറുകളും തുണിത്തരങ്ങളും ചന്ദ്രനിലെ കുറഞ്ഞ ഗ്രാവിറ്റിയിൽ വ്യത്യസ്തമായാണ് പെരുമാറുന്നത്. ഭൂമിയിൽ ഒരു തുണി കത്തുമ്പോൾ അത് താഴേക്ക് ഉരുകി വീഴും, അങ്ങനെ തീ പടരുന്നത് നിൽക്കും. എന്നാൽ ചന്ദ്രനിൽ ഈ ഉരുകിയ തുള്ളികൾ പതുക്കെയായിരിക്കും വീഴുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ കത്തുന്ന വസ്തുവിൽ തന്നെ ഒട്ടിപ്പിടിച്ചു നിൽക്കും. ഇത് തീയുടെ വലിപ്പം കൂട്ടാൻ കാരണമാകും. അതുകൊണ്ട് ബഹിരാകാശ യാത്രികരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ മുതൽ പേടകത്തിലെ സീറ്റുകൾ വരെ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ ഈ 'ലോ ഗ്രാവിറ്റി ഫ്ലെമ്മബിലിറ്റി' കൃത്യമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇനി നമ്മൾ ചൊവ്വയിലേക്ക് നോക്കുകയാണെങ്കിൽ അവിടെയും കഥ മാറുകയാണ്. ചൊവ്വയിൽ ഭൂമിയുടെ ഏതാണ്ട് മൂന്നിലൊന്ന് ഗ്രാവിറ്റിയാണുള്ളത് (0.38g). അവിടുത്തെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് ധാരാളമുണ്ട്. പക്ഷേ മനുഷ്യർ താമസിക്കുന്ന ഹാബിറ്റാറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ നമ്മൾ ഓക്സിജൻ നിറയ്ക്കേണ്ടി വരും. ഇങ്ങനെയുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ തീ എങ്ങനെ പടരും എന്നത് സംബന്ധിച്ച് കൃത്യമായ ഡാറ്റ ഇന്നും നമ്മുടെ കയ്യിലില്ല. ഭൂമിയും ചന്ദ്രനും ബഹിരാകാശവും കഴിഞ്ഞാൽ അഗ്നിയുടെ മറ്റൊരു മുഖമായിരിക്കും ചൊവ്വയിൽ നമ്മളെ കാത്തിരിക്കുന്നത്.
ഇവിടെയാണ് ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിന്റെ പ്രസക്തി വരുന്നത്. മനുഷ്യന് കാണാൻ കഴിയാത്ത 'ഇൻവിസിബിൾ ഫ്ലെയിംസ്' തിരിച്ചറിയാൻ സ്മാർട്ട് സെൻസർ നെറ്റ് വർക്കുകൾ ആവശ്യമാണ്. ഓരോ ഹാബിറ്റാറ്റും നിരന്തരം വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരവും താപനിലയിലെ നേരിയ മാറ്റങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം. തീ പടരുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ അത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന അഗ്നിശമന സംവിധാനങ്ങൾ ഭാവിയിൽ അനിവാര്യമാണ്. ഒരു ചെറിയ പിഴവ് പോലും ഒരു വലിയ ദൗത്യത്തെ ഒന്നാകെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതാണ്.
ഈ വിഷയത്തിന്റെ തത്വശാസ്ത്രപരമായ വശം കൂടി നമ്മൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. തീയെ മെരുക്കിയതാണ് മനുഷ്യനെ ഭൂമിയിലെ രാജാവാക്കിയത്. എന്നാൽ ഭൂമി വിട്ട് പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ പ്രകൃതി നമുക്ക് നൽകുന്ന ഒരു താക്കീത് കൂടിയാണിത്. "നിന്റെ നിയമങ്ങൾ ഇവിടെ നടക്കില്ല" എന്ന് പ്രപഞ്ചം നമ്മോട് പറയുകയാണ്. നമ്മൾ അഗ്നിയെ പൂർണ്ണമായും മനസ്സിലാക്കി എന്ന് കരുതിയത് ഒരു മിഥ്യയായിരുന്നു എന്ന് ഓരോ പുതിയ പരീക്ഷണവും തെളിയിക്കുന്നു. തീ എന്നത് വെറുമൊരു രാസപ്രവർത്തനമല്ല, അത് ആ സാഹചര്യത്തിലെ ഫിസിക്സും കെമിസ്ട്രിയും തമ്മിലുള്ള ഒരു വലിയ നൃത്തമാണ്.
നമ്മൾ ചന്ദ്രനിലും ചൊവ്വയിലും താവളങ്ങൾ ഒരുക്കുമ്പോൾ, അവിടെ നമ്മൾ കൊണ്ടുവരുന്നത് വെറും സാങ്കേതികവിദ്യ മാത്രമല്ല, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ആ പഴയ സുഹൃത്തിനെ കൂടിയാണ്. ആ അഗ്നിയെ ശരിയായ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാതെ നമുക്ക് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല. ഓരോ പുതിയ പരീക്ഷണവും, അത് ഇന്റർനാഷണൽ സ്പേസ് സ്റ്റേഷനിലായാലും ചന്ദ്രന്റെ ഉപരിതലത്തിലായാലും, നമുക്ക് നൽകുന്നത് പുതിയൊരു തിരിച്ചറിവാണ്. തീയെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അറിവ് ഇനിയും പൂർണ്ണമായിട്ടില്ല. നമ്മൾ ഇന്നും ആ പഴയ മനുഷ്യനെപ്പോലെ തീയെ അത്ഭുതത്തോടെയും പേടിയോടെയും നോക്കി നിൽക്കുകയാണ്. ഈ യാത്ര അവസാനിക്കുന്നത് തീയെ നമ്മൾ പൂർണ്ണമായും കീഴടക്കുമ്പോഴല്ല, മറിച്ച് ഓരോ സാഹചര്യത്തിലും അതിനോട് പൊരുത്തപ്പെട്ടു ജീവിക്കാൻ പഠിക്കുമ്പോഴാണ്. ഭൂമിക്ക് പുറത്തെ തീ ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്, ഒപ്പം വരാനിരിക്കുന്ന വലിയ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു വഴിവിളക്കും.
ഇനി നമ്മൾ ചിന്തിക്കേണ്ടത് ഈ അഗ്നി സുരക്ഷാ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെ സാമ്പത്തിക വശങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ്. ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങൾ എന്ന് പറയുമ്പോൾ തന്നെ കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ നിക്ഷേപമാണ് അവിടെ നടക്കുന്നത്. അപ്പോൾ തീപിടുത്തം പോലുള്ള ഒരു അപകടം ഉണ്ടായാൽ അത് വെറുമൊരു സാമ്പത്തിക നഷ്ടം മാത്രമല്ല, വർഷങ്ങളോളം നീണ്ട കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെ തകർച്ച കൂടിയാണ്. ഒരു കിലോ ഭാരം ബഹിരാകാശത്ത് എത്തിക്കണമെങ്കിൽ പോലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപ ചിലവുണ്ട്. അപ്പോൾ തീ പിടിക്കാത്ത വലിയ കവചങ്ങളും ഭാരമേറിയ അഗ്നിശമന ഉപകരണങ്ങളും പേടകത്തിൽ നിറയ്ക്കുക എന്നത് പ്രായോഗികമല്ല. അതുകൊണ്ടാണ് 'ഡിസൈൻ ബൈ ഇന്റലിജൻസ്' എന്ന രീതിയിലേക്ക് ശാസ്ത്രലോകം മാറുന്നത്. അതായത് ഭാരം കുറഞ്ഞതും എന്നാൽ തീയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതുമായ നൂതനമായ മെറ്റീരിയലുകൾ വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ഒരേയൊരു വഴി. സുരക്ഷയും ചിലവും തമ്മിലുള്ള ഈ ഒരു തുലാസ് കൃത്യമായി നിലനിർത്താൻ നമുക്ക് തീയുടെ ഓരോ ചെറിയ ചലനവും പഠിച്ചേ തീരൂ.
ഭാവിയിൽ നമ്മൾ ചന്ദ്രനിലും ചൊവ്വയിലും പണിയാൻ പോകുന്ന വീടുകൾ അഥവാ 'ഹാബിറ്റാറ്റുകൾ' ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ വീടുകൾ പോലെയല്ല നിർമ്മിക്കുന്നത്. അവ ഓരോന്നും മോഡുലാർ രീതിയിലായിരിക്കും. നിങ്ങൾ കപ്പലുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? കപ്പലിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് വെള്ളം കയറിയാൽ ആ ഭാഗം മാത്രം അടച്ചുപൂട്ടി ബാക്കിയുള്ള ഭാഗത്തെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്. ഇതേ സാങ്കേതികവിദ്യയാണ് ബഹിരാകാശ കോളനികളിലും വരുന്നത്. ഒരു മുറിയിൽ തീപിടുത്തം ഉണ്ടായാൽ അത് അടുത്ത മുറിയിലേക്ക് പടരാത്ത വിധം സെക്കൻഡുകൾക്കുള്ളിൽ ആ മുറിയെ ഒറ്റപ്പെടുത്താൻ (Isolate) കഴിയുന്ന ഡിസൈനുകൾ. കൂടാതെ വായു സഞ്ചാരം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ തീയുടെ ഓക്സിജൻ വിതരണം നിർത്തലാക്കി അതിനെ സ്വാഭാവികമായി അണയ്ക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യകളും വികസിപ്പിച്ചു വരികയാണ്.
.
നമ്മൾ ഇത്രയും കാലം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് തീയെ നമ്മൾ പൂർണ്ണമായും കീഴടക്കി എന്നാണ്. എന്നാൽ സത്യം അതല്ല, നമ്മൾ ഭൂമിയുടെ നിയമങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നിന്ന് തീയെ കളിക്കാൻ പഠിച്ചു എന്ന് മാത്രമേയുള്ളൂ. ഒരു വലിയ പരീക്ഷാ ഹാളിൽ ഇരിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥിയെപ്പോലെയാണ് മനുഷ്യൻ. നമ്മൾ ഇതുവരെ പഠിച്ച ചോദ്യങ്ങളല്ല പ്രപഞ്ചം നമുക്ക് മുന്നിലേക്ക് എറിയുന്നത്. നമ്മൾ തീയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു എന്നുള്ളത് വെറുമൊരു തോന്നൽ മാത്രമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഓരോ കോണിലും ഫിസിക്സ് അതിന്റെ നിയമങ്ങൾ മാറ്റിമറിക്കുമ്പോൾ തീയും അതിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞരെ കൂടുതൽ ജാഗരൂകരാക്കുന്നത്. നമ്മൾ ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത, തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത രീതിയിൽ തീ ജ്വലിക്കുമെന്ന് ബഹിരാകാശ പരീക്ഷണങ്ങൾ ഓരോ തവണയും നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
അവസാനമായി നമ്മൾ മനസ്സിലാക്കേണ്ട ഒരു കാര്യമുണ്ട്. തീ എന്നത് പ്രകൃതിയിലെ ഒരു സ്ഥിരമായ പ്രതിഭാസമല്ല, അതൊരു പരിസ്ഥിതി കേന്ദ്രീകൃതമായ പ്രതിഭാസമാണ് (Environment-dependent physics). അതായത് തീയുടെ സ്വഭാവം തീരുമാനിക്കുന്നത് അത് എവിടെ കത്തുന്നു എന്നുള്ളതാണ്. ഭൂമിയിൽ തീ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിന് കാരണമായെങ്കിൽ, ബഹിരാകാശത്ത് അത് അത്യന്തം അപകടകാരിയായ ഒരു പ്രതിയോഗിയാണ്. നക്ഷത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള മനുഷ്യന്റെ യാത്രയിൽ അഗ്നി എന്നും ഒരു കൂട്ടുണ്ടാകും. പക്ഷേ ആ കൂട്ട് അപകടമാകാതിരിക്കാൻ തീയെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ഓരോ ചെറിയ അറിവും വിലപ്പെട്ടതാണ്. നമ്മൾ ചന്ദ്രനിൽ ആദ്യമായി തീ കത്തുന്നത് നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, അത് വെറുമൊരു പരീക്ഷണമല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുതിയൊരു നിയമം കൂടി പഠിച്ചെടുക്കുന്ന ചരിത്ര നിമിഷമായിരിക്കും.
ഭൂമിക്ക് പുറത്തെ തീ നമ്മളെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് വിനയമാണ്. പ്രകൃതിക്ക് മുന്നിൽ നമ്മൾ ഇന്നും പഠിച്ചു തുടങ്ങുന്ന കുട്ടികൾ മാത്രമാണെന്ന വലിയ സത്യം. ഈ രഹസ്യങ്ങൾ ഓരോന്നായി അനാവരണം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ മനുഷ്യൻ ബഹിരാകാശത്തിന്റെ അവകാശിയായി മാറുകയുള്ളൂ. തീയുടെ പുകമറയ്ക്കപ്പുറത്ത് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ വലിയ സത്യങ്ങൾ തേടിയുള്ള യാത്ര തുടരുക തന്നെയാണ്. അടുത്ത തവണ നിങ്ങൾ ഒരു മെഴുകുതിരി നാളം കത്തുന്നത് കാണുമ്പോൾ ഒന്ന് ആലോചിച്ചു നോക്കുക, ഈ ശാന്തമായ ജ്വാലയ്ക്ക് പിന്നിൽ നമ്മൾ ഇനിയും തിരിച്ചറിയാത്ത എത്രയോ വലിയ ഫിസിക്സിന്റെ നിയമങ്ങൾ ഒളിഞ്ഞു കിടക്കുന്നുണ്ടെന്ന്. ഭൂമിയിൽ വെറുമൊരു സാധാരണ കാഴ്ചയായ തീ, ബഹിരാകാശത്ത് എത്തുമ്പോൾ നമ്മുടെ സർവ്വ അറിവുകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു മഹാ അത്ഭുതമായി മാറുകയാണ്.
More in space science
YouTube Videos
Your support helps us create quality content
Comments (0)
Login to leave a comment
Join the conversation and share your thoughts. Your opinions are valuable to us.